Ἡ Ὑπόθεσις ὑπὲρ τῶν Κλασικῶν: Κατάπτωσις, Ἀνάνεωσις καὶ τὸ Μέλλον τῆς Μαθήσεως Ἀρχαίων Γλωσσῶν

Εἰσαγωγή: Διατὶ τοῦτο ἔτι σημαίνει

Ἐπὶ πολὺ χρόνον, ἡ κλασικὴ παιδεία ἐσήμαινε τὴν μάθησιν τῆς Λατινικῆς, τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς ἢ ἀμφοτέρων. Αὕτη ἡ παίδευσις παρεῖχέ ποτε εἰς συνήθεις μαθητὰς πολλῶν σχολείων ἄμεσον πρόσβασιν εἰς θεμελιώδη κείμενα ἱστορίας, φιλοσοφίας, λογοτεχνίας καὶ θρησκείας. Κατὰ τὸν παρελθόντα αἰῶνα, αὕτη ἡ ὁδὸς ἐστενώθη δριμύτατα.

Τοῦτο τὸ δοκίμιον ἐξετάζει πῶς ἐκεῖνο τὸ παλαιότερον πρότυπον ἐλειτούργει, διατὶ ὑπεχώρησεν, καὶ διατὶ τὸ ἐνδιαφέρον πρὸς τὰς ἀρχαίας γλώσσας οὐδέποτε ἐξηφανίσθη ὁλοτελῶς. Ἰσχυρίζεται ἐπίσης ὅτι ἡ διατήρησις μόνη δὲν ἀρκεῖ. Ἐὰν οἱ ἄνθρωποι μέλλωσι διαρκῶς μανθάνειν ταύτας τὰς γλώσσας, τὰ ἐργαλεῖα δέον ἀπαντᾶν αὐτοὺς ἔνθα εἰσίν.

Ἡ ἑρμηνεία παραμένει χρήσιμος, ἀλλ᾽ ἡ ἑρμηνεία ἀεὶ ποιεῖται ἐκλογὰς ἀντὶ τοῦ ἀναγνώστου. Ὁ ἦχος, ἡ ἔμφασις, ἡ ἀμφισημία καὶ ἡ σύνταξις ἰσοπεδοῦνται. Τὸ PRAVIEL οἰκοδομεῖται περὶ μιᾶς ἁπλῆς ἀποκρίσεως εἰς τοῦτο τὸ ζήτημα: καταστῆσαι τὴν ὁδὸν εἰς τὰ πρωτότυπα κείμενα σαφεστέραν, σταθερωτέραν καὶ εὐκολωτέραν νὰ διατηρηθῇ.

---

Ὅτε ἡ κλασικὴ παιδεία ἦν κανών

Ἡ κλασικὴ παιδεία, κεντρωμένη εἰς τὴν Λατινικὴν καὶ τὴν Ἀρχαίαν Ἑλληνικήν, ὑπῆρξέ ποτε στῦλος τῆς ἐπίλεκτης σχολήσεως εἰς δυτικὰς χώρας. Ὁ κατωτέρω πίναξ ἀναφέρει τὰς κυρίας χώρας καὶ τὰς περιόδους ἐν αἷς ἡ Λατινικὴ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ἦσαν ἀναπόσπαστοι, συχνὰ ὑποχρεωτικοί, ἐν τῇ παιδείᾳ.

Χώρα/Περιοχή	Ἐποχὴ κυριαρχίας κλασικῆς παιδείας	Ἀπαιτήσεις Λατινικῆς/Ἑλληνικῆς
Μεγάλη Βρεταννία (Ἀγγλία καὶ Βρεταννία)	16ος – μέσα 20ου αἰ.	Ἡ Λατινικὴ ἦν ὁ πυρήν τοῦ προγράμματος τῶν γραμματικῶν σχολείων ἀπὸ τῆς Ἀναγεννήσεως ἕως τοῦ τέλους τοῦ 19ου αἰῶνος. Ἡ γνῶσις τῆς Λατινικῆς ἀπαιτεῖτο διὰ εἴσοδον εἰς τὸ πανεπιστήμιον (Ὀξφόρδη/Καίμβριδζ) ἕως τῆς δεκαετίας τοῦ 1960. Ἡ Ἑλληνικὴ ἐδιδάσκετο εἰς ἐπίλεκτα σχολεῖα (π.χ. Ἴτον).
Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι	17ος – ἀρχαὶ 20ου αἰ.	Ἡ Λατινικὴ καὶ συχνὰ ἡ Ἑλληνικὴ ἐκυριάρχουν εἰς τὰ προγράμματα τοῦ 19ου αἰῶνος. Τὸ 1900, περίπου 50% τῶν μαθητῶν ΔΠΕ τῶν ΗΠΑ ἐσπούδαζε Λατινικήν. Τὸ Γέηλ διετήρησε τὴν ἀπαίτησιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἕως 1904 καὶ εἰς τὴν Λατινικὴν ἕως 1931.
Γερμανία (Πρωσία)	18ος – μέσα 20ου αἰ.	Τὸ ἀνθρωπιστικὸν Gymnasium ἀπαιτοῦσε Λατινικὴν (καὶ εἰς τὸ Altsprachliches Gymnasium, Ἀρχαίαν Ἑλληνικήν) διὰ μαθητὰς πανεπιστημιακῆς τροχιᾶς.
Γαλλία	19ος – μέσα 20ου αἰ.	Ὑπὸ τὰς ναπολεόντειας μεταρρυθμίσεις, τὸ lycée εἶχε «κλασικὴν» κατεύθυνσιν ἀπαιτοῦσαν Λατινικὴν (καὶ συχνὰ Ἑλληνικήν). Τῷ 2023, μόνον ~9% τῶν γαλλικῶν γυμνασιαστῶν λαμβάνουσι ὁποιαδήποτε Λατινικήν.
Ἰταλία	1860ε – παρόν (κλασικὴ κατεύθυνσις)	Ἀπὸ τῆς ἑνώσεως, ἡ Ἰταλία ἵδρυσε τὸ Liceo Classico, ὅπου ἡ Λατινικὴ καὶ ἡ Ἀρχαία Ἑλληνικὴ εἶναι ὑποχρεωτικαί. Σήμερον, περὶ τὸ ἕν τρίτον τῶν Ἰταλῶν ἀποφοίτων γυμνασίου ἔχουσι σπουδάσει Λατινικὴν ἐπὶ πέντε ἔτη.
Ἄλλη Εὐρώπη (Ἱσπανία, Αὐστρία κ.λπ.)	16ος – 20ος αἰ.	Τὰ λατινικὰ «τετρίβια» σχολεῖα ἦσαν κοινὰ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην τῷ 1500. Γενικῶς, ἡ Λατινικὴ ἐξηφανίσθη ὡς ἑνιαία ἀπαίτησις κατὰ τέλη 19ου ἢ μέσα 20ου αἰῶνος.

Σημείωσις: Κατὰ τὴν μεσαιωνικὴν καὶ πρώιμον νεώτερον περίοδον, ἡ Λατινικὴ ἦν ἡ lingua franca τῆς παιδείας εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην. Ἡ Ἀρχαία Ἑλληνικὴ εἰσῆλθεν εἰς τὰ προγράμματα κατὰ τὴν Ἀναγέννησιν (15ος–16ος αἰ.) ὅτε οἱ Ἀνθρωπιστὲς ἐτόνιζον τὴν ἀνάγνωσιν πρωτοτύπων κειμένων. Οὕτως, κατὰ τοὺς 18ον καὶ 19ον αἰῶνας, ἡ «κλασικὴ παιδεία» ἦν τὸ χαρακτηριστικὸν τοῦ πεπαιδευμένου ἀνδρὸς ἐν τῇ Δύσει.

---

Μετάβασις καὶ παρακμή: Πότε καὶ διατὶ ἡ κλασικὴ παιδεία ὑπεχώρησεν

Κατὰ τὸν 20ὸν αἰῶνα, αἱ πλεῖσται χῶραι κατήργησαν τὴν Λατινικὴν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ὡς κεντρικὰς ἀπαιτήσεις λόγῳ μεταβαλλομένων ἐκπαιδευτικῶν προτεραιοτήτων καὶ δημοκρατισμοῦ.

• Μεταρρυθμίσεις ἀρχῶν 20ου αἰῶνος: Εἰς τὰς ΗΠΑ, τὰ μεγάλα πανεπιστήμια ἤρξαντο καταργεῖν εἰσαγωγικὰς ἐξετάσεις κλασικῶν γλωσσῶν. Τὸ Ἅρβαρδ κατέστησε τὴν Ἑλληνικὴν προαιρετικὴν εἰς τὰς δεκαετίας 1880-1890, καὶ τὸ Γέηλ διετήρησε ὑποχρεωτικὴν τὴν Ἑλληνικὴν ἕως 1904 καὶ τὴν Λατινικὴν ἕως 1931.

• Διεύρυνσις πρόσβασης καὶ «χρησιμοθηρικὴ» παιδεία: Καθὼς ἡ δευτεροβάθμιος παιδεία ἀνοίγετο εἰς τοὺς πολλούς, αἱ κλασικαὶ γλῶσσαι θεωροῦντο ὅλο καὶ μᾶλλον ὡς ἐλιτίστικαι ἢ ἄπρακτοι. Φιγοῦρες ὡς ὁ Βενιαμὶν Φράνκλιν ἐτάχθησαν ὑπὲρ ἐπιστήμης καὶ σύγχρονων γλωσσῶν ἀντὶ τῆς Ἑλληνο-Λατινικῆς.

• Μεγάλη πτῶσις μέσου 20ου αἰ. (μετα-πολεμική): Ἡ δριμυτάτη παρακμὴ ἐπέτυχε μεταξὺ τῆς δεκαετίας τοῦ 1950 καὶ τοῦ 1970. Ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἀμερικανῶν γυμνασιαστῶν μαθητῶν Λατινικῆς κατέπεσεν ἀπὸ ~700.000 τῷ 1962 εἰς ~150.000 τῷ 1976, ἤτοι πτῶσις 80% ἐν μόνοις 15 ἔτεσιν.

Κύριαι αἰτίαι τῆς παρακμῆς

• Δημοκρατισμὸς καὶ ἀντι-ἐλιτισμός: Καθὼς ἡ δευτεροβάθμιος παιδεία κατέστη καθολική, οἱ ἐκπαιδευτικοὶ εἶδον τὰ κλασικὰ ὡς «ἐλιτιστικὸν» ἐπίλοιπον ἀσύμβατον πρὸς τὴν ἰσηγορίαν.

• Ἐπιστημονικὴ καὶ τεχνικὴ ἔμφασις: Εἰς τὰς ΗΠΑ, ἡ ὁμοσπονδιακὴ πρωτοβουλία NDEA τοῦ 1958 ἔχεε πόρους εἰς τὰς ἐπιστήμας καὶ τὰς σύγχρονας γλώσσας, οὐχὶ εἰς τὴν Λατινικήν.

• Ἐκπαιδευτικὴ θεωρία — προοδευτισμός: Οἱ προοδευτικοὶ ἐκπαιδευτικοὶ ἐτάχθησαν κατὰ τῆς ρηπαρωτῆς ἀπομνημόνευσης καὶ ὑπὲρ τῆς «μαθήσεως πράττοντος».

• Πολιτισμικαὶ καὶ ἰδεολογικαὶ μεταβολαί: Μετὰ τὸν Β΄ Παγκόσμιον Πόλεμον, ἡ δυτικὴ κουλτοῦρα ἔζησε κρίσιν ἐμπιστοσύνης εἰς τὰ ἀνθρωπιστικὰ ἰδεώδη. Ἡ μεταμοντέρνα σκέψη ἀμφισβήτησε τὸ κῦρος τοῦ κλασικοῦ κανόνος.

• Λῆξις τῆς Λατινικῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ: Ἡ Β΄ Βατικανὴ Σύνοδος (1962-65) ἔπαυσε τὴν συνήθη χρῆσιν τῆς Λατινικῆς ἐν τῇ Λειτουργίᾳ, ἀφαιροῦσα ἓν κύριον θεσμικὸν κίνητρον.

Εἰς τέλη τοῦ 20οῦ αἰῶνος, ἡ κλασικὴ παιδεία ἐπεβίωσεν κυρίως εἰς ἐπίλεκτα σχολεῖα ἢ ὡς εἰδικευμένον πανεπιστημιακὸν μάθημα. Ἡ ταχύτατη κατάρρευσις ἐπέτυχε μεταξὺ 1950 καὶ 1970.

---

Διανοητικαὶ τάσεις συμβαλλόμεναι εἰς τὴν παρακμήν

Πλεῖσται διανοητικαὶ κινήσεις μετέστρεψαν συλλογικῶς τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἀπὸ τῶν Γραικορωμαϊκῶν κλασικῶν:

• Πραγματισμὸς καὶ χρησιμοθηρία: Φιλόσοφοι ὡς ὁ Ἰωάννης Δέουι εἰσηγήθησαν ὅτι τὰ προγράμματα δέον προτάσσειν τὴν σύγχρονον γνῶσιν καὶ τὰς δεξιότητας. Αἱ κλασικαὶ γλῶσσαι ἠλέγχθησαν διὰ ἔλλειψιν ἄμεσης χρησιμότητος.

• Προοδευτισμὸς ἐν παιδείᾳ: Αὕτη ἡ φοιτητοκεντρικὴ κίνησις ἔβλεπε τὸ παραδοσιακὸν κλασικὸν πρόγραμμα ὡς ὑπερβολικῶς ἄκαμπτον καὶ ἄσχετον. Εἰσήγαγεν ἐκλεκτὰ μαθήματα καὶ κατευθύνσεις «προσαρμογῆς εἰς τὸν βίον».

• Μοντερνισμὸς καὶ ἐπιστῆμαι: Ἡ εὐρύτερη πολιτισμικὴ κίνησις τοῦ μοντερνισμοῦ ἐτιμοῦσε τὴν καινοτομίαν ἔναντι τῆς παραδόσεως. Τῷ 1800, ἡ παραπομπὴ εἰς τὸν Ἀριστοτέλην ἢ τὸν Κικέρωνα παρεῖχεν νομιμοποίησιν· τῷ 1950, ἡ παραπομπὴ εἰς τὸν Νεύτωνα ἢ τὸν Δαρβῖνον ταύτην παρεῖχεν.

• Μαρξισμὸς καὶ κριτικὴ παιδαγωγική: Ἀριστερὲς κριτικὲς θεώρησαν τὴν «κλασικὴν παιδείαν» τῆς ἐλίτ ὡς μηχανισμὸν ἀναπαραγωγῆς τάξεων.

• Μεταμοντερνισμὸς καὶ σχετικισμός: Ἡ μεταμοντέρνη σκέψη ἀμφισβήτησε τὴν ἔννοιαν μιᾶς πολιτισμικῆς παραδόσεως ὡς κριτηρίου γνώσεως. Τὰ κλασικὰ μετέπεσον ἀπὸ τῆς αἰωνίας σοφίας εἰς μίαν μόνην πολιτισμικὴν ἄποψιν μεταξὺ πολλῶν.

• Πολυπολιτισμικότης καὶ κριτικαὶ ἐκ ταυτότητος: Ἀπὸ τῆς δεκαετίας τοῦ 1980, κινήματα πολυπολιτισμικῆς παιδείας ἰσχυρίζοντο ὅτι τὰ προγράμματα δέον ἀντανακλᾶν ποικίλους πολιτισμούς, οὐχὶ μόνον τὴν «κλασικὴν» κληρονομίαν τῆς Εὐρώπης.

Ἐν ὀλίγοις, ἰδεολογικαὶ ρεύσεις ἐκ πολλῶν κατευθύνσεων συνεκλίθησαν ὥστε ἐκθρονίζειν τὴν κλασικὴν παιδείαν. Οἱ παραδοσιακοὶ ἀπώλεσαν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Λατινικὴ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι ἀπαραίτητοι.

---

Συνέπειαι τῆς ἀπαλοιφῆς τῆς κλασικῆς παιδείας

Τί συμβαίνει ὅταν τὰ σχολεῖα παύωσι διδάσκειν Λατινικὴν καὶ Ἑλληνικήν; Ἐρευνηταὶ καὶ ἐκπαιδευτικοὶ συζητοῦσι τὰς ἐπιπτώσεις ἐδῶ καὶ δεκαετίας. Πλεῖσται ἀρνητικαὶ συνέπειαι ἀναφέρονται τακτικῶς:

• Διάβρωσις λεκτικῶν δεξιοτήτων καὶ λεξιλογίου: Ὁ ἀριθμὸς Βερβαλικῆς SAT εἰς τὰς ΗΠΑ ἔπεσε σημαντικῶς μεταξὺ ἀρχῶν τῆς δεκαετίας τοῦ 1960 καὶ ἀρχῶν τοῦ 1980 — ἀκριβῶς ὅτε τὰ κλασικὰ προγράμματα κατηργήθησαν — καὶ οὐδέποτε ἐπέστρεψεν εἰς τὰ προηγούμενα ὕψη του.

• Ἀπώλεια αὐστηρότητος κριτικῆς σκέψεως: Ἡ παιδεία κλασικῆς γλώσσης ἐπιστεύετο εὐρέως ἀναπτύσσειν πνευματικὴν πειθαρχίαν. Ἡ μετάφρασις λατινικῆς προτάσεως ἀπαιτεῖ τὴν διατήρησιν πολλαπλῶν προτάσεων ἐν νῷ — εἶδος πνευματικῆς ταχυδακτυλουργίας.

• Πολιτισμικὴ καὶ ἱστορικὴ ἀγραμματοσύνη: Οἱ μαθητὲς ἄνευ κλασικῆς παιδείας εἶναι ὅλο καὶ ἧττον γνώστες τῶν θεμελίων τῆς δυτικῆς λογοτεχνίας, ἱστορίας καὶ φιλοσοφίας. Ἄνευ γνώσεως κλασικῶν συγγραφέων, οἱ μαθητὲς δύνανται στερεῖσθαι τοῦ πλαισίου διὰ τὸν δημοκρατίαν (ἐξ Ἀθηνῶν) ἢ τὴν δημοκρατίαν (ἐκ Ῥώμης).

• Μειωμένη πνευματικὴ αὐτονομία: Ἡ ἀνάγνωσις ἀρχαίων κειμένων ἐν τῷ πρωτοτύπῳ ἐπιτρέπει τὴν ἄμεσον ἐπαφὴν μετὰ τῶν μεγαλυτέρων νοῶν τῆς ἱστορίας ἄνευ μεσολαβήσεως. Ἄνευ ταύτης τῆς ἱκανότητος, οἱ σύγχρονοι μαθητὲς πρέπει νὰ βασίζωνται εἰς μεταφραστὰς καὶ σχολιαστάς.

• Ἠθικαὶ καὶ ἠθολογικαὶ ἐπιπτώσεις: Ἡ κλασικὴ λογοτεχνία καὶ ἱστορία θέτουσιν διαρκεῖς ἠθικὰς ἐρωτήσεις. Οἱ ὑπέρμαχοι ὡς ἡ ἔκθεσις τοῦ Γέηλ τοῦ 1828 ἰσχυρίζοντο ὅτι τὰ κλασικὰ «ἐμπλέουν τὸν νοῦν ἀρχαῖς ἐλευθερίας καὶ ἐμπνέουσι πατριωτισμόν».

---

Ἡ κατάστασις τῶν Κλασικῶν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν: Κρίσις καὶ κριτικαί

Εἰς τὴν ἀνώτερην παιδείαν, τὸ πεδίον τῶν Κλασικῶν θεωρεῖται εὐρέως εὔθραυστον. Κύριοι δεῖκτες περιλαμβάνουσιν:

• Μείωσις ἐγγραφῶν καὶ προγραμμάτων: Εἰς τὰς ΗΠΑ, τὰ ἐτήσια πτυχία Κλασικῶν ἐπεσον ἀπὸ ἄνω τῶν 1.200 τῷ 2013 εἰς μόλις 736 τῷ 2020, ἤτοι πτῶσις 40% ἐν ἐλαχίστῳ χρόνῳ. Τῷ 2021, τὸ Πανεπιστήμιον Χάουαρντ ἔκλεισε τὸ τμῆμα Κλασικῶν αὐτοῦ.

• Ἀλλαγαὶ προγράμματος καὶ προτύπων: Τὸ τμῆμα Κλασικῶν τοῦ Πρίνστον τῷ 2021 ἀπέβαλε τὴν ἀπαίτησιν εἰς τὴν Ἑλληνικήν/Λατινικὴν γλῶσσαν πρὸς ἐνθάρρυνσιν εὐρυτέρου φάσματος μαθητῶν. Οἱ κριτικοὶ βλέπουσιν τοῦτο ὡς κατάβασιν προτύπων.

• Ἰδεολογικαὶ κριτικαὶ τῶν Κλασικῶν: Τὸ πεδίον ἀντιμετωπίζει ἔντονον ἀναστοχασμὸν περὶ τῆς ἐμπλοκῆς του εἰς τὸν δυτικὸν ἰμπεριαλισμὸν καὶ τὰς ἀποκλειστικὰς ἀφηγήσεις. Τοῦτο ἔχει ὁδηγήσει εἰς κλήσεις «ἀποαποικιοποίησης» τῶν Κλασικῶν.

• Δημόσιον ἐνδιαφέρον ἔναντι ἀκαδημαϊκῆς παρακμῆς: Ἐνδιαφερόντως, ἐνῷ τὰ τυπικὰ ἀκαδημαϊκὰ προγράμματα συρρικνοῦνται, τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ εὐρέος κοινοῦ πρὸς τὴν κλασικὴν ἀρχαιότητα παραμένει ἐμφανές. Εὐπώλητοι μυθιστορήματα (Circe, Song of Achilles), ταινίαι (Gladiator) καὶ ἠλεκτρονικὰ παιχνίδια (Assassin's Creed Odyssey) δεικνύουσιν ὅτι ἡ Γραικορωμαϊκὴ μυθολογία καὶ ἱστορία ἔτι γοητεύουσιν.

---

Προσπάθειαι ἀναβιώσεως καὶ σύγχρονα κινήματα ἐν τῇ κλασικῇ παιδείᾳ

Παρὰ τὴν παρακμήν, ἡ ἱστορία τῆς κλασικῆς παιδείας δὲν εἶναι μόνον ἱστορία φθορᾶς. Ἐν ταῖς τελευταίαις δεκαετίαις, ἔχουσι γένει ἀξιόλογαι προσπάθειαι ἀναβιώσεως:

• Κίνημα κλασικῆς παιδείας εἰς σχολεῖα K-12 (ἰδίᾳ ΗΠΑ): Σημαντικὴ ἀνάνεωσις γίνεται εἰς πρωτοβάθμιαν καὶ δευτεροβάθμιαν παιδείαν διὰ χαλαρᾶς συμμαχίας ἰδιωτικῶν κλασικῶν σχολείων, charter schools καὶ δικτύων κατ᾽ οἶκον διδασκαλίας. Εἰς τὰς ΗΠΑ, ἑκατοντάδες νέα σχολεῖα ἔχουσιν υἱοθετήσει κλασικὸν πρότυπον κατὰ τὰ τελευταῖα 20 ἔτη.

• Σχολικαὶ πρωτοβουλίαι Βρεταννίας καὶ Εὐρώπης: Ἐν τῇ Βρεταννίᾳ, φιλανθρωπικαὶ ὀργανώσεις ὡς τὸ Classics for All ἠγωνίσθησαν πρὸς ἐπανεισαγωγὴν τοῦ μαθήματος. Περὶ τὰ μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ 2020, ~20% τῶν βρεταννικῶν γυμνασίων προσφέρουσι Λατινικήν.

• Παιδαγωγικὴ καινοτομία — Ζῶσα Λατινικὴ: Ἓν κίνημα γνωστὸν ὡς «Ζῶσα Λατινικὴ» ἢ «Ἐνεργὸς Λατινικὴ» ἀνέδυ, χρησιμοποιοῦν τὴν ὁμιλουμένην Λατινικὴν ἐν τάξει ὥστε διδάσκειν τὴν γλῶσσαν φυσικώτερον. Τοῦτο τὸ πρότυπο ἔχει καταστήσει τὴν Λατινικὴν ἑλκυστικωτέραν.

• Ψηφιακοὶ πόροι καὶ ὀν-λίνε κοινότητες: Τὸ διαδίκτυον ηὔξησε δριμύτατα τὴν πρόσβασιν εἰς κλασικὴν λογοτεχνίαν καὶ ἐκπαιδευτικὰ ἐργαλεῖα. Ἔργα ὡς ἡ Ψηφιακὴ Βιβλιοθήκη Perseus ἔθεσαν ἐν-λίνε ἕνα τεράστιον σῶμα ἑλληνικῶν καὶ λατινικῶν κειμένων μετὰ ἰσχυρῶν ἀναλυτικῶν ἐργαλείων.

• Ἀποτελέσματα προσπαθειῶν ἀναβιώσεως: Ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὴν Λατινικὴν ἐν ταῖς ΗΠΑ, μετὰ τὴν κατακρήμνισιν τῆς δεκαετίας τοῦ 1970, ἐσταθεροποιήθη καὶ ἐπαρέλαβεν μετρίως εἰς τὰς δεκαετίας τοῦ 2000. Ἡ ἐξέτασις AP Latin ἔχει πλέον ἄνω τῶν 6.000 συμμετεχόντων κατ᾽ ἔτος.

---

Ἡ ἐμπρόσθεν ὁδός

Ἡ ἱστορία εἶναι ἐπαρκῶς σαφής: ἡ κλασικὴ παιδεία ὑπεχώρησε δι᾽ ἰδεολογικοὺς, πολιτισμικοὺς καὶ θεσμικοὺς λόγους, οὐχὶ ἐπειδὴ τὸ ἐνδιαφέρον πρὸς τὸ ἀντικείμενον ἐξηφανίσθη. Αἱ προσπάθειαι ἀναβιώσεως ἀποκαλύπτουσιν ὅτι ἔτι ὑπάρχει κοινόν, ἀλλ᾽ ἡ εἴσοδος εἶναι πολλάκις σκόρπια, δαπανηρὰ ἢ δυσδιατήρητος.

Τοῦτο εἶναι τὸ χάσμα ὃ τὸ PRAVIEL ἐπιχειρεῖ πληροῦν. Ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι μετατρέψαι τὰς ἀρχαίας γλώσσας εἰς πρόσκαιρον προϊόν. Εἶναι δοῦναι εἰς τοὺς μανθάνοντας σαφεστέραν ὁδὸν ἀπὸ τῶν στοιχείων ἕως τῆς πραγματικῆς ἀναγνώσεως καὶ σταθερᾶς ἀσκήσεως.

Ἡ πλατφόρμα οἰκοδομεῖται περὶ ὀλίγων ἁπλῶν ἀρχῶν:

• Διαρθρωμένη τρίβος μαθήματος: Ἦχος, γραμματική, λεξιλόγιον καὶ ποικίλαι ἀσκήσεις ὁδηγοῦσαι εἰς γνήσια κείμενα ἀντὶ ἀτελεύτητων δοκιμασιῶν.
• Ἐλεγμένον ἔργον: Τὰ μαθήματα κατασκευάζονται κατὰ λεξικά, ἀναφορικὰς γραμματικὰς καὶ πρωτογενῆ κείμενα, μετὰ παραπομπῶν ὅπου δύνανται παρέχεσθαι.
• Ἀρχὴ εὔκοπος: Δωρεὰν ἔξεστιν ἄρξασθαι ἐν τῷ PRAVIEL, ὥστε πᾶς τις δύναται γλώσσης πειρᾶσθαι πρὶν κρῖναι μέχρι τίνος προελθεῖν θέλει.

Τὸ παλαιότερον σχολικὸν πρότυπον δὲν ἐπιστρέφει ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι. Ἀλλὰ καλύτερα ἐργαλεῖα δύνανται καταστῆσαι τὴν σοβαρὰν μελέτην εὐκολωτέραν νὰ ἀρχίσῃ καὶ εὐκολωτέραν νὰ συνεχιστῇ. Τοῦτο εἶναι τὸ ἔργον.