Ἓξ Λέξεις ἃς ἡ Ἀγγλικὴ οὐ Δύναται Χωρῆσαι

Πᾶσα μετάφρασίς ἐστιν σειρὰ μικρῶν ἀλλ᾽ ἀναγκαίων προδοσιῶν. Ὁ μεταφραστὴς συναντᾷ λέξιν ἥτις σημαίνει τρία ἅμα, βλέπει εἰς τὴν μίαν χώραν ἣν ἡ Ἀγγλικὴ αὐτῷ δίδωσιν, καὶ ἀναγκάζεται ἐκλέξασθαι. Αἱ ἄλλαι δύο σημασίαι ἀφίενται σιωπῇ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους. Ποίησον τοῦτο μυριάκις, καὶ ἔχεις μετάφρασιν· πιστήν, εὐανάγνωστον, καὶ ἣ στερεῖται ἀκριβῶς ἐκείνου ὃ ἐποίει τὸ πρωτότυπον ἄξιον ἀναγνώσεως.

Τὸ ἄριστον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ μανθάνειν ἀρχαίαν γλῶσσαν οὐκ ἔστιν ἡ γραμματική. Αὗται αἱ λέξεις εἰσίν, αἳ ἔρχονται φέρουσαι ἤδη πλείονα ἢ δύναται ἡ Ἀγγλικὴ βαστάζειν. Ἰδοὺ ἓξ αὐτῶν.

Λέξεις αἳ ἐκ προθέσεως σημαίνουσιν πλεῖον ἢ ἕν

λόγος, logos (Ἑλληνικά). Τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον ἀνοίγει «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος», καὶ πᾶσα Ἀγγλικὴ Βίβλος ὀφείλει στοιχηματίσαι ἐπὶ μιᾷ λέξει, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ «Word». Ἀλλ᾽ ὁ λόγος σημαίνει καὶ αἰτίαν, διήγησιν, ἐπιχείρημα, ἀναλογίαν, ἀρχήν, τὴν λογικὴν δομὴν τοῦ κόσμου. Ὅτε ὁ Ἡράκλειτος λέγει ὅτι πάντα γίνεται κατὰ τὸν λόγον, οὐ σημαίνει λέξιν, ἀλλά τι ὡς τὴν κρυπτὴν λογικὴν τῆς πραγματικότητος. Ἡ Ἀγγλικὴ ἀναγκάζει σε ἵνα ἐκλέξῃ ἓν πρόσωπον αὐτοῦ καὶ κρύψῃς τὰ λοιπά.

pietas (Λατινικά). Ὁ ἥρως τοῦ Βεργιλίου, Αἰνείας, εἰσάγεται ὡς pius Aeneas, καὶ πειράζει τὸ μεταφράσαι «Αἰνείας εὐσεβής», ἄνθρωπος θρησκευτικός. Τοῦτό ἐστιν σχεδὸν τὸ ἐναντίον τῆς σημασίας. Ἡ pietas ἐστὶν ἀφοσίωσις πρὸς ὃ ὀφείλεις· τοῖς θεοῖς, ναί, ἀλλὰ καὶ τῷ πατρί, τῷ τέκνῳ, τῇ πατρίδι, τοῖς νεκροῖς σου. Ὁ Αἰνείας ἐστὶν pius ὅτε φέρει τὸν γέροντα πατέρα ἐπὶ τῶν ὤμων ἐκ τῆς καιομένης Τροίας. Ἡ ἡμετέρα λέξις «εὐσεβὴς» ἐστενώθη εἰς τὸ πορεύεσθαι εἰς ἐκκλησίαν καὶ ἀπώλεσεν τὸν ἐπὶ τῶν ὤμων πατέρα.

חֶסֶד, ḥesed (Ἑβραϊκά). Οἱ Ψαλμοὶ ἐπανέρχονται πάλιν καὶ πάλιν εἰς ταύτην τὴν λέξιν, καὶ οἱ μεταφρασταὶ ἐπείρασαν «στοργικὴν χρηστότητα», «στερεὸν ἔρωτα», «ἔλεος», «πίστιν», καὶ ἁπλῶς «χάριν». Ἐστὶν ταῦτα πάντα· ἔρως ὃς ἐστὶν καὶ ὑπόσχεσις τηρηθεῖσα, χρηστότης ἥτις ἐστὶν καὶ πίστις διαθήκης. Ὅτε ὁ Ψαλμὸς 136 ἐπαναλαμβάνει ὅτι τὸ ḥesed τοῦ Θεοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, οὐδεμία μία Ἀγγλικὴ λέξις δύναται εἶναι τὸ μένον.

Λέξεις ἔχουσαι ὅλην κοσμοθεωρίαν ἐντός

धर्म, dharma (Σανσκριτικά). Ἐν τῇ Μπαγκαβὰντ Γκιτά, ὁ πολεμιστὴς Ἀρτζούνα παγιοῦται πρὸ μάχης διότι δύο καθήκοντα συγκρούονται, καὶ ἡ κρίσις λέγεται ἐν μιᾷ λέξει· dharma. Σημαίνει ἅμα νόμον, καθῆκον, δικαιοσύνην, τὴν ἠθικὴν τάξιν τοῦ κόσμου, τὸν τρόπον καθ᾽ ὃν ὀφείλει πρᾶγμα φέρεσθαι, καί τι ἐγγὺς τῇ «θρησκείᾳ». Μετάφρασον αὐτὸ εἰς ἓν τούτων, καὶ τὸ δίλημμα τοῦ Ἀρτζούνα συστέλλεται εἰς μέρος ἑαυτοῦ.

ἀκρασία, akrasia (Ἑλληνικά). Ἡ Ἀγγλικὴ ὀφείλει καταφυγεῖν εἰς φράσιν· «ἀσθένειαν θελήματος» ἢ «ἔλλειψιν ἐγκρατείας». Οἱ δὲ Ἕλληνες εἶχον ἓν ὄνομα διὰ ἐκεῖνο τὸ παράξενον καὶ οἰκεῖον ἀνθρώπινον γεγονός· τὸ εἰδέναι ἀκριβῶς τί δεῖ ποιεῖν καὶ ὅμως ποιεῖν ἄλλο. Ὁ Ἀριστοτέλης ἀφιεροῖ αὐτῷ σπουδαίαν φιλοσοφίαν· ὁ Σωκράτης εὗρεν αὐτὸ οὕτως ἀπορητικὸν ὥστε ἥμισυ ἠρνήθη ὅτι δυνατόν ἐστιν. Ἐστὶν ἡ λέξις πάσης τεθραυσμένης ἀποφάσεως, καὶ ἡ Ἀγγλικὴ οὐδέποτε ἔδωκεν αὐτῇ ἴδιον ὄνομα.

仁, rén (Σινικὴ Κλασική). Ἡ κεντρικὴ ἀρετὴ τοῦ Κομφουκίου γράφεται τιθεμένου τοῦ χαρακτῆρος «ἄνθρωπος» παρὰ τὸν χαρακτῆρα «δύο». Ἐστὶν ἡ ἀνθρωπία, ἡ εὐμένεια, ἡ ποιότης τοῦ εἶναι πλήρως καὶ ὀρθῶς ἄνθρωπον πρὸς ἄλλους ἀνθρώπους. Ἡ «εὐμένεια» ἠχεῖ ὡς δωρεά. Τὸ rén ἐστὶν ἐγγύτερον πάσῃ τῇ τέχνῃ τοῦ εἶναι ἀγαθὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ συνουσίᾳ ἄλλων, καὶ τὸ σχῆμα αὐτοῦ—ἄνθρωπος σὺν δύο—ἐστὶν αὐτὸ μικρὸν ἐπιχείρημα ὅτι οὐ δύνασαι εἶναι ἀνθρώπινος μόνος.

Τί κερδαίνεις ὅτε παύῃ μεταφράζων

Ὁ σκοπὸς οὐκ ἔστιν ὅτι αἱ μεταφράσεις εἰσὶ κακαί. Εἰσὶν ἡρωικαί, καὶ οἱ πλεῖστοι ἡμῶν συναντῶμεν ταύτας τὰς παραδόσεις πρῶτον δι᾽ αὐτῶν. Ὁ σκοπός ἐστιν οὗτος· ἡ μετάφρασίς ἐστιν ἀπόφασις γενομένη ἀντὶ σοῦ, ἅπαξ, καὶ πεπηγυῖα. Μάθε τὴν γλῶσσαν καὶ λαμβάνεις πάλιν τὴν ἀπόφασιν. Βλέπεις πάσας τὰς σημασίας ἅμα, καὶ κρίνεις αὐτὸς ἐπὶ ποίαν στηρίζεταί τις πρότασις.

Ἓξ λέξεις ἵνα φέρῃς μετὰ σεαυτοῦ·

• λόγος (LOG-oss), λόγος, αἰτία, διήγησις, ἡ λογικὴ τῶν πραγμάτων.
• pietas (pee-EH-tas), ἀφοσίωσις τοῖς θεοῖς, τῇ οἰκογενείᾳ, τῇ πατρίδι ἅμα.
• חֶסֶד (HEH-sed), στερεὸς ἔρως ὃς ἐστὶν καὶ πίστις καὶ ἔλεος.
• धर्म (DHAR-ma), καθῆκον, νόμος, δικαιοσύνη, ἡ τάξις τοῦ κόσμου.
• ἀκρασία (a-kra-SEE-a), τὸ εἰδέναι τὸ ἀγαθὸν καὶ μὴ δύνασθαι ποιεῖν αὐτό.
• 仁 (rén), ἀνθρωπία, ἡ τέχνη τοῦ εἶναι πλήρως ἄνθρωπον πρὸς ἄλλους.

Οὐ δεῖ σε ἵνα κρατήσῃς γλῶσσαν ἵνα αἴσθῃ τοῦτο. Δράξ τις τῶν φερουσῶν αὐτῆς λέξεων ἤδη μεταβαλεῖ τὸν τρόπον καθ᾽ ὃν ἀναγιγνώσκεις πᾶν τὸ μεταφρασθὲν ἐξ αὐτῆς. Διὰ τοῦτό ἐστιν τὸ PRAVIEL· ἵνα σε φέρῃ ἀπὸ τῶν πρώτων σου γραμμάτων εἰς τὸ σημεῖον ὅπου τὸ πρωτότυπον παύεται ὂν ἀλλοτρία ἐκλογὴ καὶ γίνεται ἡ σὴ αὐτοῦ συνάντησις.

Πηγαί

• Ἰωάννης 1:1, Ἑλληνικὸν κείμενον (Bible Hub)
• Βεργίλιος, Αἰνειάς, Βιβλίον Α΄ (Perseus Digital Library)
• Ψαλμὸς 136 καὶ ἡ σημασία τοῦ ḥesed (ἐπισκόπησις)
• Ἀριστοτέλης περὶ ἀκρασίας, Ἠθικὰ Νικομάχεια Βιβλίον Ζ΄ (ἐπισκόπησις)
• Ren (Κομφουκιανὴ ἀρετή) (ἐπισκόπησις)