Ἡ Πομπηΐα ἦν τὸ Ἴντερνετ τῶν Ῥωμαίων

Λάθε τὴν Λατινικὴν τοῦ μαρμάρου ἐπὶ στιγμήν. Λάθε τοὺς κεκαλλωπισμένους λόγους τοῦ Κικέρωνος καὶ τὰς ἐκ διδακτικῶν βιβλίων προτάσεις περὶ γεωργῶν αἰνούντων τὰς θυγατέρας αὐτῶν. Ἡ Λατινικὴ ἣν πρῶτον γνωρίζομεν εἶναι ὑπερβολικῶς καθαρά. Ὄζει κιμωλίας.

Ἡ Πομπηΐα ὄζει τοίχων.

Πρὶν ὁ Οὐεσούβιος κατεχώσῃ τὴν πόλιν τῷ 79 μ.Χ., οἱ κάτοικοι αὐτῆς ἔχαρασσον ἀγγελίας εἰς τὸν σοβὰν σχεδὸν πανταχοῦ· ὀνόματα, χαριεντισμοὺς, ὕβρεις, εὐχάς, προεκλογικὰ συνθήματα, δηλώσεις ἔρωτος, ζῆλον μονομάχων, καὶ τὴν ἀρχαίαν ἀπόδειξιν τοῦ «ἤμην ἐνταῦθα». Τινὰ εἶναι κομψά. Τινὰ εἶναι ἀσελγῆ. Ἀξιοθαύμαστος τις ποσότης αὐτῶν εἶναι τρυφερά. Σχεδὸν πάντα μαρτυροῦσι σιωπηλόν τι καὶ ἀνθεκτικὸν γεγονὸς περὶ τῶν ἀνθρώπων: ἀεὶ ἐπεθυμοῦμεν γνωσθῆναι.

Οὐ παρεκβολή, ἀλλὰ μαρτυρία.

Δελεαστικόν ἐστι θεωρεῖν τὰ γκράφιτι ὡς ὑποσημείωσιν εἰς τὴν «σοβαράν» Λατινικήν. Ἐγγύτερον εἶναι τὸ ἐναντίον. Οἱ κεχαραγμένοι τοῖχοι εἶναι πρωτεύουσα μαρτυρία τοῦ πόσον εὐρέως ἠδύναντο ἀναγινώσκειν καὶ γράφειν οἱ κοινοὶ ἄνθρωποι, τοῦ πῶς ὁ δημόσιος χῶρος ὄντως ἐλειτούργει, καὶ τῆς ὑφῆς τοῦ χαριεντισμοῦ, τῆς ἐπιθυμίας, τῆς ἅμιλλης καὶ τῆς πολιτικῆς ἐν ἀληθινῇ Ῥωμαϊκῇ πόλει. Ὁ τοῖχος ἦν ῥοὴ ἀναρτημάτων. Ὁ διάδρομος ἦν νῆμα συζητήσεως. Ἡ πόλις συνωμίλει ἑαυτῇ, φανερῶς, ἐν τῇ γλώσσῃ ἣν δύνασαι ἔτι μανθάνειν.

Τὸ ἀρχεῖον ἔτι αὐξάνεται

Τῷ Ἰανουαρίῳ τοῦ 2026, πρόγραμμα καλούμενον Bruits de couloir («ψίθυρος διαδρόμου»), διευθυνόμενον ὑπὸ ἐρευνητῶν τῆς Σορβόννης καὶ τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Κεμπέκ εἰς τὸ Μόντρεαλ μετὰ τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Πάρκου τῆς Πομπηΐας, ἐδημοσίευσε νέαν ἀνάγνωσιν τῶν γκράφιτι ἐντεταμένων εἰς διάβασιν πλησίον τῶν θεάτρων τῆς πόλεως. Ἐν δύο ἐρευνητικαῖς ἐκστρατείαις, τῷ 2022 καὶ 2025, ἡ ὁμὰς ἀνεθεώρησε σχεδὸν 300 ἐπιγραφάς. Ἑβδομήκοντα ἐννέα ἐξ αὐτῶν οὐδέποτε εἶχον καταγραφῇ, μεταξὺ δὲ αὐτῶν δήλωσίς τις ἔρωτος καὶ σχέδιον δύο μονομάχων.

Ἡ λύσις ἦν τὸ φῶς. Χρησιμοποιοῦντες τὴν Μετασχηματιστικὴν Ἀπεικόνισιν Ἀνακλάσεως, οἱ ἐρευνηταὶ ἐφωτογράφησαν ἑκάστην ἐπιφάνειαν δεκάδας φορῶν ὑπὸ μεταβαλλόμενον φῶς, εἶτα ἐπέτρεψαν εἰς λογισμικὸν ἀνασυστῆσαι τὰς σκιὰς εἰς πρότυπον δυνάμενον ἐκ νέου φωτίζεσθαι ἐξ οἱασδήποτε γωνίας. Σημεῖα ἀμαυρὰ τῇ γυμνῇ ὄψει προέβαλον εἰς τὸ φῶς. Τὸ τμῆμα σχολίων εἶχε διασωθῇ διὰ παντός. Ἐδεῖτο μόνον καλυτέρου φωτισμοῦ.

Ὅλος κόσμος ἐν τρισὶ λέξεσιν

Οὐ χρῄζεις πολλῆς Λατινικῆς διὰ νὰ αἰσθανθῇς οἰκεῖος εἰς πομπηΐιον τοῖχον·

• amat, «ἀγαπᾷ». Τὰ γκράφιτι πλήρη εἰσὶν ἔρωτος καὶ τῶν παραπόνων αὐτοῦ.
• hic, «ἐνταῦθα», ὡς ἐν τῷ hic fuimus, «ἤμεθα ἐνταῦθα».
• vale, «ἔρρωσο», κυριολεκτικῶς «ὑγίαινε», ἡ λέξις ἣν ἔγραφον ἐπὶ τέλει ἐπιστολῆς.

Ὄνομα, ῥῆμα, τόπος. Τοῦτο ἤδη ἐστὶ πρότασις. Ἤδη ἐστὶ πρόσωπον ἁπτόμενον σου διὰ δύο χιλιάδων ἐτῶν ἵνα εἴπῃ τι κατ᾽ εὐθεῖαν, ἄνευ μεσολαβοῦντος ἑρμηνέως.

Διὰ τοῦτο τὸ PRAVIEL οὐκ ἄρχεται ἀπὸ Ῥώμης ὡς νεκρῆς αὐτοκρατορίας. Ἄρχεται ἀπὸ Ῥώμης ὡς θορυβώδους ὁδοῦ. Δὸς τῷ μανθάνοντι τοῖχον, ὄνομα καὶ τὸ amat, καὶ ἡ Λατινικὴ παύεται εἶναι μνημεῖον καὶ γίνεται ὃ ἦν ἀεί· λέξεις ἃς ἀληθινοὶ ἄνθρωποι ἔθλιψαν εἰς ὑγρὸν σοβὰν ὅτι ἠθέλησαν ἕτερόν τινα γνῶναι αὐτούς.

Πηγαί

• Πομπηΐα: διεθνὲς ἐρευνητικὸν πρόγραμμα ἐπὶ ἀρχαίων γκράφιτι (Sorbonne Université)
• «Bruits de couloir»: νέον φῶς ἐπὶ ἀρχαίων γκράφιτι (Ἀρχαιολογικὸν Πάρκον Πομπηΐας)
• Ψηφιακαὶ σαρώσεις ἀνακαλύπτουν ἐρωτικὰ σημειώματα εἰς ἀρχαῖον τοῖχον τῆς Πομπηΐας (Reuters)
• Τὸ Πρόγραμμα Ἀρχαίων Γκράφιτι