Ἡ Ἀραβικὴ πρὸ τῶν Στιγμῶν

Ἡ σύγχρονος Ἀραβικὴ παρέχει τῷ ἀναγνώστῃ πολλὴν βοήθειαν. Αἱ στιγμαὶ διακρίνουσι γράμματα ἄλλως ταυτόσημα. Τὰ φωνητικὰ σημεῖα δύνανται ὁδηγεῖν τὴν προφορὰν συλλαβὴν κατὰ συλλαβήν. Τὸ τυπωμένον Κοράνιον σήμερον εἶναι πολλάκις θαῦμα ἀκριβείας, στρωματοποιημένον ἀναγραφαῖς διὰ ἐπιμελῆ ἀπαγγελίαν.

Τὰ ἀρχαιότατα χειρόγραφα ἀπαιτοῦσι πολὺ πλέον ἀπὸ σέ.

Ἄνοιξε ἀρχαῖον χιτζαζικὸν τεμάχιον Κορανίου καὶ ἡ σελὶς δύναται φαίνεσθαι ἐκπλήκτως ἐρήμη. Ὁ συμφωνικὸς σκελετός, τὸ rasm, φέρει τὸ κείμενον, ἀλλὰ πολλὰ ἐκ τῶν τεκμηρίων ἐφ᾽ ὧν ἵσταται ὁ μεταγενέστερος ἀναγνώστης εἶναι ὀλίγα, ἀπόντα ἢ ἔτι εὑρισκόμενα ἐν κατασκευῇ. Εἰς τὸν σύγχρονον ἀρχάριον δύναται αἰσθάνεσθαι ὡς εἴ τις ἀφῄρεσε τοὺς τροχοὺς τοῦ ποδηλάτου, καὶ εἶτα ἀφῄρεσε τὸ ἥμισυ τοῦ δρόμου.

Ἡ ἀντίδρασις αὕτη, μέντοι, πλέον λέγει περὶ ἡμῶν ἢ περὶ τοῦ χειρογράφου.

Μία μορφή, πλεῖστα γράμματα

Ἰδοὺ τὸ πρακτικὸν αἴνιγμα. Ἐν τῇ Ἀραβικῇ, ἀρκετὰ διακεκριμένα γράμματα μετέχουσι μιᾶς βάσεως καὶ διακρίνονται μόνον διὰ στιγμῶν τιθεμένων ἄνω ἢ κάτω. Ἄνευ τῶν στιγμῶν τούτων, μία γεγραμμένη μορφὴ δύναται σημαίνειν ἀρκετὰ διαφόρους συμφώνους. Ἀφαίρεσον δὲ καὶ τὰ βραχέα φωνήεντα, καὶ εἷς σκελετὸς δύναται ἀναγινώσκεσθαι πλείοσι τρόποις.

Πῶς οὖν ἠδύνατό τις ἀναγινώσκειν αὐτό; Τῷ αὐτῷ τρόπῳ ὃν εἶχεν ἐκμάθει τὸ κείμενον ἀρχικῶς: φωναχτά, παρὰ διδάσκοντος, ἐντὸς ζώσης παραδόσεως ἀπαγγελίας, ἀπομνημονεύσεως καὶ διορθώσεως. Ἡ σελὶς οὐδέποτε ἀνεμένετο πράττειν ὅλον τὸ ἔργον μόνη. Ὁ ἦχος ἔζη ἐν τοῖς ἀνθρώποις πρὶν ζήσῃ ἐν τοῖς σημείοις.

Ἡ ἀνάγνωσις ἦν κοινωνικὴ καὶ οὐ σιωπηλή

Τείνομεν φαντάζεσθαι τὴν ἐγγραμματοσύνην ὡς ἰδιωτικήν, σιωπηλήν, σελιδοκεντρικὴν πρᾶξιν. Ἡ πρώιμος Ἀραβικὴ χειρογραφικὴ παιδεία ἀντιλέγει εἰς ταύτην τὴν εἰκόνα. Ἡ ἀνάγνωσις ἐκεῖ ἦν κοινωνική, σωματική καὶ ἠχητική. Τὸ χειρόγραφον ἠδύνατο εἶναι μάρτυς, ὑπόμνημα, ἱερὸν ἀντικείμενον καὶ σύστημα μνήμης συγχρόνως. Τὸ Κοράνιον τοῦ Βιρμιγχαμίου, ἓν ἐκ τῶν ἀρχαιοτάτων διασωζομένων τεμαχίων ἀνθρακωμετρικῶς χρονολογηθὲν εἰς τὸν πρῶτον περίπου αἰῶνα τῆς θρησκείας, ἵσταται ἀκριβῶς ἐν ἐκείνῳ τῷ κόσμῳ.

Αἱ στιγμαὶ καὶ τὰ φωνητικὰ σημεῖα ἦλθον ὕστερον, προσθέτωμενα ἀνὰ γενεὰς καθὼς ἡ κοινότης ἐτυποποίει τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ σκελετοῦ. Ὃ εἰς ἡμᾶς φαίνεται ὡς ἐλλείπουσα πληροφορία ἦν τῷ τότε ἁπλῶς πληροφορία ζώσα ἀλλαχοῦ: ἐν τῷ ἀναγνώστῃ.

Αἰσθάνθητι αὐτὴν τὴν ἀπόστασιν δι᾽ ἑαυτοῦ

Τοῦτο ποιεῖ σχεδὸν τελείαν διδαχήν, καὶ ἐστὶν ἡ διδαχὴ ἣν τὸ PRAVIEL κατεσκεύασε ὥστε παρουσιάζειν. Λάβε ἁπλῆν, πλήρως σεσημειωμένην Ἀραβικὴν λέξιν. Ἀφαίρεσον τὰ φωνήεντα. Εἶτα ἀφαίρεσον τὰς στιγμάς. Κάθισον ἐπ᾽ ὀλίγον μετὰ τοῦ γυμνοῦ σκελετοῦ καὶ αἰσθάνθητι πόσον πόρρω δύναται ἵστασθαι ἡ γραφὴ ἀπὸ τοῦ λόγου. Εἶτα ἀποκατάστησον τὰ σημεῖα ἓν στρῶμα ἑκάστοτε, καὶ θέα τὴν λέξιν ἐπανερχομένην εἰς ἕνα ἦχον.

Ἡ διδαχὴ εἶναι ταπεινωτική. Ἐνίοτε ἡ ἀρχαία σελὶς δὲν λείπεται οὐδενός. Ἐνίοτε ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἐλλείποντες τοῦ κόσμου ἐκείνου ὃς ἤπίστατο αὐτὴν ἀναγινώσκειν.

Πηγαί

• Τὸ Κοράνιον τοῦ Βιρμιγχαμίου (Πανεπιστήμιον Βιρμιγχαμίου)
• Τὸ Κοράνιον καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῶν Ἀραβικῶν γραφῶν (Smarthistory)
• Πρώιμα Κοράνια, 8ος ἕως ἀρχαὶ 13ου αἰ. (Μητροπολιτικὸν Μουσεῖον Τέχνης)
• Σελὶς ἐκ χειρογράφου τοῦ Κορανίου (LACMA Collections)