Νῦν Δυνάμεθα Ἀκοῦσαι τὴν Φωνὴν τοῦ Κομφουκίου

Εἰπὲ μεγάλῃ φωνῇ τὸ ὄνομα Κομφούκιος. Ἐν τῇ Μανδαρινικῇ ἐστι Κὸνγκ Τσιοῦ, δύο συλλαβαὶ ἐπίπεδοι καὶ εὔτακτοι. Καὶ ἰδοὺ τὸ ταρᾶσσον· αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ἴσως οὐκ ἂν ἐγνώρισεν αὐτό.

Ἐὰν ἀνασυνθῇς τὸ ἐπώνυμον αὐτοῦ 孔 ὡς πιθανῶς ἠχεῖτο περὶ τὸ 500 πρὸ Χριστοῦ, λαμβάνεις τι ἐγγύτερον τῷ khˤongʔ· κάππα δασύ, σύσφιγξις ἐν τῷ λάρυγγι, μικρὰ διακοπὴ ἐν τῷ τέλει, καὶ οὐδεὶς τόνος κατὰ τὴν ἔννοιαν ἣν ἡ Μανδαρινικὴ ἐννοεῖ. Τὸ πλῆρες ὄνομα αὐτοῦ, 孔丘, ἐξέρχεται περίπου ὡς khˤongʔ khwə. Ἡ γλῶσσα τῶν Κομφουκιανῶν κλασικῶν εἶχε συμπλέγματα συμφώνων καὶ συλλαβὰς ἐσφιγμένας ἐν τῷ λάρυγγι. Ἠχεῖτο ὡς ἄλλος κόσμος, διότι ἦν.

Τοῖς πλείστοις τῶν λαλούντων Σινικὴν ἡ Κλασικὴ Σινική, 文言文, ἐστί τι ὃ συναντᾷ τις ἐπὶ τῆς τραπέζης· τὸ πέμπτον μέρος τῆς ἐξετάσεως, τοῖχος χαρακτήρων, πρᾶγμα ὃ δεῖ ἀποκρυπτογραφῆσαι καὶ ἔπειτα κλεῖσαι. Ῥᾴδιόν ἐστιν ἐπιλαθέσθαι ὅτι ὄπισθεν τῶν χαρακτήρων ἦν στόμα. Οἱ ἄνθρωποι ἔλεγον ταύτας τὰς λέξεις. Ἐν αὐταῖς ἤριζον, ἔπαιζον, προσηύχοντο. Καὶ ἐν ταῖς τελευταίαις δεκαετίαις οἱ λόγιοι ἡσύχως εὗρον πάλιν πολὺ τοῦ πῶς ἐκεῖναι αἱ λέξεις ὄντως ἠχοῦσαν.

Ἡ γραφή ἐστιν ἀρχεῖον ἀπολιθωμένον

Οἱ Σινικοὶ χαρακτῆρες φαίνονται ἡ ἥκιστα φωνητικὴ γραφὴ ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀληθῶς δέ, κρύπτουσιν ἀρχεῖον ἤχων ἐνώπιον πάντων.

Οἱ πλεῖστοι χαρακτῆρες ἐκ μέρους σημασίας καὶ μέρους ἤχου σύγκεινται. Ὁ χαρακτὴρ 馬 (Μανδαρινικῶς mǎ, «ἵππος») φαίνεται ὡς φωνητικὴ ἔνδειξις ἐντὸς ὅλης οἰκογενείας ἄλλων χαρακτήρων. Τοῦτο μόνον ἔχει νόημα ἐὰν ἐκεῖνοι οἱ χαρακτῆρες ποτὲ ὡμοιοκατέληγον ἢ σχεδὸν ὡμοιοκατέληγον τῷ «ἵππῳ». Ἀκολούθει ἀρκετὰς τοιαύτας οἰκογενείας καὶ δύνασαι τριγωνίσαι τὰς ἀρχαίας προφοράς, ὡς ἐὰν ἀπολωλυῖαν μελῳδίαν ἀνασυνέθεις ἐκ τῶν ἁρμονιῶν αἳ ἔτι περὶ αὐτὴν οἰκοδομοῦνται. Ἀνασυντεθὲν τὸ 馬 ἐξέρχεται ὡς mˤraʔ, μετὰ μικροῦ r ἐν τῷ μέσῳ κεκρυμμένου ὃ ἡ Μανδαρινικὴ πάλαι κατέπιεν.

Τρία ῥεύματα μαρτυρίας ἐνταῦθα συμβάλλει. Τὸ πρῶτον ἐκεῖναι αἱ φωνητικαὶ οἰκογένειαι ἐντὸς τῶν χαρακτήρων. Τὸ δεύτερον ἡ ὁμοιοκαταληξία· τὸ Shijing, ἡ Βίβλος τῶν Ὠιδῶν, πλήρης ἐστὶ ποιημάτων ἃ ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Σινικῇ ὁμοιοκαταλήγει ἀλλ᾽ ἐν τῇ Μανδαρινικῇ πίπτει, καὶ τὸ σχῆμα τοῦ τί ποτε τῷ τίνι ὡμοιοκατέληγε χάρτης ἐστὶ τῶν ἀρχαίων φωνηέντων. Τὸ τρίτον αἱ δάνειοι λέξεις· Σινικαὶ λέξεις εἰς τὰς γείτονας γλώσσας καὶ ἐξ αὐτῶν δανεισθεῖσαι, αἳ τὰς ἀρχαίας προφορὰς ἐπάγωσαν ὡς ἔντομα ἐν ἠλέκτρῳ.

Ἡ πρότυπος σύγχρονος ἀνασύνθεσις ἐστιν ἣν ὁ Οὐίλιαμ Μπάξτερ καὶ ὁ Λοράν Σαγκάρ (William Baxter, Laurent Sagart) ἐξέδωκαν τῷ 2014, μετὰ δωρεᾶς βάσεως δεδομένων σχεδὸν πεντακισχιλίων λημμάτων ἣν πᾶς δύναται μεταφορτῶσαι. Προσεκτική ἐστι μέχρι ταπεινότητος. Ὅπου ἡ μαρτυρία λήγει, ἡ σημειογραφία αὐτὸ λέγει· ἀγκύλη περὶ ἦχον σημαίνει «τι τοιοῦτον, ἀλλ᾽ οὐ δυνάμεθα βεβαιοῦσθαι». Ἐκείνη ἡ εἰλικρίνεια τὸ ἐναντίον τῆς ἀμελείας ἐστί, καὶ ἀξία θαυμασμοῦ.

Γλῶσσα χωρὶς τόνων

Ἰδοὺ τὸ γεγονὸς ὃ συνήθως ἐκπλήσσει τοὺς ἀνθρώπους. Ἡ ἀρχαία Σινική, ἡ γλῶσσα τοῦ Κομφουκίου καὶ τῶν Ὠιδῶν, πιθανώτατα οὐδένα τόνον ὅλως εἶχεν.

Οἱ τόνοι οἳ σήμερον τελείως ἀναγκαῖοι φαίνονται τῇ Μανδαρινικῇ ἢ τῇ Καντονικῇ ἐν ἀρχῇ οὐκ ἦσαν. Ἐβλάστησαν, διὰ τῶν αἰώνων, ἐξ ἤχων οἳ ὕστερον ἀπώλοντο. Ὅτε συλλαβή ποτε εἰς μικρὰν διακοπὴν τοῦ λάρυγγος, ἢ εἰς s, ἔληγε, καὶ ἐκείνη ἡ κατάληξις ἐτρίβετο, τὸ ὕψος ὃ ὄπισθεν κατέλειπε εἰς τόνον ἐσκληρύνετο. Οἱ τόνοι, κατά τινα ἔννοιαν, τὰ φαντάσματά εἰσι τῶν ἀφανισθέντων συμφώνων.

Ὥστε ὅσῳ βαθύτερον προχωρεῖς, τοσούτῳ ἧττον ἡ γλῶσσα ὡς τονικὴ ἠχεῖ καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ὡς τι μετὰ συμπλεγμάτων καὶ καταλήξεων καὶ ἰδίας ὑφῆς. Τὸ σύνθετον 司馬, sīmǎ, τίτλος σημαίνων περίπου «οἰκονόμον τοῦ οἴκου», κατὰ λέξιν «διοίκει-ἵππον», καὶ ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Σινικῇ ἐξέρχεται ὡς τι ὅμοιον s.ə-mraʔ. Σχεδὸν δύνασαι τὸ σύμπλεγμα ἐν τῷ στόματι αἰσθέσθαι.

Οὐδὲν τούτων ἠχογράφημά ἐστι, καὶ οἱ εἰλικρινεῖς λόγιοι αὐτὸ σαφῶς λέγουσιν. Ἀνασυντίθεμεν συστήματα μετὰ ἀληθοῦς πεποιθήσεως· ποῖοι ἦχοι ποίοις ἀντετίθεντο, πῶς αἱ συλλαβαὶ ᾠκοδομοῦντο. Ἡ ἀκριβὴς μουσικὴ αὐτῆς, ἡ λεπτὴ ὑφή, ἔτι ἀμφισβητεῖται, καὶ τὸ σύστημα τῶν Μπάξτερ καὶ Σαγκὰρ ἔχει σοβαροὺς ἐπικριτὰς οἳ προτιμῶσιν ἀντιπάλους ἀνασυνθέσεις. Ἀλλ᾽ ὁ μέγας ἰσχυρισμὸς ἵσταται. Αὕτη ἦν γλῶσσα λαλουμένη, οὐ μόνον ὑπὸ σοφῶν ἀλλ᾽ ὑπὸ πάντων λαλουμένη, καὶ οὐδὲν ὅμοιος ἦν τῇ ἐκδοχῇ τῆς αἰθούσης.

Πέντε λέξεις, καὶ πῶς ἠχοῦσαν ἄν

Τὸ χάσμα μεταξὺ τῆς συγχρόνου ἀναγνώσεως καὶ τῆς ἀνασυντεθείσης ἐστὶν ὅλη ἡ ἱστορία ἐν σμικρῷ·

• 孔 (Μανδαρινικῶς Kǒng) ἀνασυντεθὲν khˤongʔ, τὸ ἐπώνυμον τοῦ Κομφουκίου.
• 馬 (Μανδαρινικῶς mǎ) ἀνασυντεθὲν mˤraʔ, ἵππος, μετὰ τοῦ ἀπολωλότος ἐντὸς r.
• 丘 (Μανδαρινικῶς Qiū) ἀνασυντεθὲν khwə, τὸ ὄνομα τοῦ Κομφουκίου, «λόφος».
• 有 (Μανδαρινικῶς yǒu) ἀνασυντεθὲν ɢʷəʔ, ἔχειν.
• 司馬 (Μανδαρινικῶς sīmǎ) ἀνασυντεθὲν s.ə-mraʔ, οἰκονόμος, κατὰ λέξιν «διοίκει-ἵππον».

Τὸ τὴν Κλασικὴν Σινικὴν μόνον ὡς κώδικα ἐπὶ χάρτου μελετᾶν ἐστι τὸ αὐτὴν μακρὰν κατέχειν. Τὸ αὐτὴν ὡς γλῶσσαν μανθάνειν, μετὰ τοῦ ἀνακτηθέντος αὐτῆς ἤχου ἐν τῷ ὠτί σου, ἐστὶ τὸ ὀλίγον ἐγγύτερον στῆναι τοῖς ἀνθρώποις οἳ πρῶτοι ταύτας τὰς λέξεις εἶπον, καὶ τὴν φωνὴν προγόνου, ἀμυδρῶς, ἀκοῦσαι. Ἐκείνη ἡ ἐγγύτης ἐστὶν ἀκριβῶς ὃ τὸ PRAVIEL ᾠκοδόμηται σοὶ δοῦναι· οὐ σύνοψιν τῆς παραδόσεως, ἀλλ᾽ ὁδὸν εἰς αὐτὴν διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς λέξεων, καὶ νῦν μετά τινος ἐγγὺς τῷ ἰδίῳ αὐτῆς ἤχῳ.

Πηγαί

• Ἀνασύνθεσις τῆς ἀρχαίας Σινικῆς τῶν Baxter-Sagart (δεδομένα καὶ ἄρθρα)
• Φωνολογία τῆς ἀρχαίας Σινικῆς (ἐπισκόπησις)
• Ἀνασυνθέσεις τῆς ἀρχαίας Σινικῆς (ἀντίπαλα συστήματα)
• Baxter καὶ Sagart, σχέδιον τῆς μεθόδου (2015)