Τί λέγουσιν νῦν οἱ κύλινδροι τοῦ Βεσουβίου

Τῇ εἰκάδι καὶ πέμπτῃ τοῦ Ἰουνίου, ἐν τῇ Δημοσίᾳ Βιβλιοθήκῃ τῆς Νεαπόλεως, οἱ ἄρχοντες τοῦ ἀγῶνος τοῦ λεγομένου Vesuvius Challenge ἀπήγγειλαν πρᾶγμα ὃ οὐδεὶς πρότερον ἐποίησεν· ὅτι κύλινδρός τις ἐξ Ἡρακλείου ἀνεγνώσθη ἀπὸ ἀρχῆς ἕως τέλους, καὶ οὐδεὶς ἀνείλιξεν αὐτόν.

Ὁ κύλινδρος γέγραπται ἐν τῷ καταλόγῳ ὡς PHerc. 1667, καὶ οὐδεὶς ἐλογίζετο αὐτὸν ἄξιον ἐλπίδος. Αἱ γὰρ πεῖραι τοῦ ἀνοῖξαι αὐτὸν ταῖς χερσὶν ἀφεῖλον τὰς ἔξω στοιβάς. «Ὁ κύλινδρος οὗτος ἐλογίσθη ὅλως ἀνάγνωστος, ὅτε μέρος αὐτοῦ ἠνοίχθη ἐν τοῖς ἔτεσιν τοῖς ὀγδοήκοντα τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνος», λέγει Federica Nicolardi ἡ ἐπιστήμων τῶν παπύρων. Καταλείπεται δὲ πυρὴν πυκνὸς ὡς ὀκτὼ ἑκατοστομέτρων τὸ ὕψος, λείψανον κυλίνδρου ὅς ποτε ἦν ἐννεακαίδεκα ἢ εἴκοσι τεσσάρων ἑκατοστομέτρων. Καὶ ἔσω τοῦ πυρῆνος τούτου αἱ σαρώσεις αἱ διὰ τῶν ἀκτίνων Χ εὗρον ὡς 1,4 μέτρα παπύρου εἱλιγμένου περὶ ἑαυτόν, ἃ ἔχει τὰ κάτω μέρη σελίδων Ἑλληνικῶν εἴκοσι καὶ ὀλίγων πλειόνων.

Ὅτε ἐγράφομεν περὶ τῶν κυλίνδρων τούτων ἐν τῷ Ἰουνίῳ, τὸ ἄγγελμα ἦν ἐπιγραφή τις ἀναγνωσθεῖσα ἔσωθεν κυλίνδρου κεκλεισμένου. Μετὰ δὲ μῆνας τέσσαρας τὸ ἄγγελμά ἐστιν βιβλίον ὅλον, καὶ οὐκ ἔστιν τοιοῦτο βιβλίον δι᾽ ὃ ἡ βιβλιοθήκη αὕτη ὀνομαστή ἐστιν.

Φωνὴ Στωικὴ ἐν βιβλιοθήκῃ Ἐπικουρείᾳ

Ἡ Ἔπαυλις τῶν Παπύρων λέγεται συνήθως εἶναι ἡ βιβλιοθήκη Φιλοδήμου, φιλοσόφου Ἐπικουρείου τοῦ πρώτου αἰῶνος πρὸ Χριστοῦ, καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἀναγνωσθέντων ἐκεῖθεν ἕως νῦν βεβαιοῖ τὴν εἰκόνα ταύτην. Οἱ δὲ Ἐπικούρειοι καὶ οἱ Στωικοὶ ἀντίδικοι ἦσαν. Καὶ τὸ χωρίον ὃ ἔλαβεν τὸ μέγα βραβεῖον τοῦ ἀγῶνος ἐν τῷ ἔτει 2023 ἐμπαίζει τοῖς Στωικοῖς, ὅτι οὐδὲν ἔχουσιν εἰπεῖν περὶ τῆς ἡδονῆς.

Ὁ δὲ PHerc. 1667 ἔρχεται ἐκ τοῦ ἄλλου μέρους τῆς συζητήσεως ταύτης. Κατὰ γὰρ τὸν λόγον τῶν ἐρευνητῶν, σύγγραμμά ἐστιν περὶ ἠθικῆς, καὶ ζητεῖ ὡς ἔοικεν εἰ δύνανται οἱ ἄνθρωποι φθάσαι εἰς τελειότητα ἠθικήν, καὶ τὰ σημεῖα δεικνύουσιν ἔργον Στωικὸν τοῦ δευτέρου αἰῶνος πρὸ Χριστοῦ, ἢ τάχα τοῦ τέλους τοῦ τρίτου. Ἡ δὲ ἐσχάτη σελὶς ἡ σωζομένη ὀνομάζει Ἀριστοκρέοντα, τὸν υἱὸν τῆς ἀδελφῆς Χρυσίππου καὶ μαθητὴν αὐτοῦ· ὁ δὲ Χρύσιππος ὑπὲρ πάντας συνέστησεν τὴν πρώτην Στοὰν εἰς σύστημα.

Ἐκ τούτου ἐγένετο ἐλπὶς φανερὰ ὅτι ὁ συγγραφεὺς αὐτός ἐστιν ὁ Χρύσιππος. Ἀλλὰ κρατεῖτε τὴν ἐλπίδα ταύτην ἐλαφρῶς. Ἡ γὰρ ἀρχαία παράδοσις ἀνατίθησιν αὐτῷ πλείονα ἢ ἑπτακόσια βιβλία, καὶ οὐδὲν σύγγραμμα αὐτοῦ σώζεται ὁλόκληρον· διὰ τοῦτο κείμενον Στωικὸν ἐκ πρώτης χειρὸς μέγα τι ἂν ἦν. Ἀλλὰ ὄνομα ἐν τῇ ἐσχάτῃ σελίδι οὐκ ἔστιν ὑπογραφή. Ἡ γὰρ ἀγγελία τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Κεντουκίου λέγει τὸν συγγραφέα ἄγνωστον, καὶ τὸν Χρύσιππον ἕνα τῶν δυνατῶν. Καὶ οὐδὲ πρὸ τοῦ Ἰουνίου ἡ βιβλιοθήκη ἦν καθαρῶς Ἐπικουρεία· κύλινδρος γὰρ τεθραυσμένος τῶν Λογικῶν ζητημάτων Χρυσίππου, ὁ PHerc. 307, ἐπεγνώσθη ἐκεῖ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Τὸ δὲ καινόν ἐστιν σύγγραμμα ἠθικὸν τῆς πρώτης Στοᾶς ἀναγνωσθὲν ὅλον.

Πῶς ἀναγινώσκεται βιβλίον ὃ οὐ δύναται ἀνοιχθῆναι

Ἡ ὁδὸς δοκεῖ ἁπλουστέρα ἢ ἔστιν. Ὁ κύλινδρος ἐσαρώθη μικροτομογραφίᾳ ἀκτίνων Χ τῇ χρωμένῃ τῇ ἀντιθέσει τῆς φάσεως, ἐν τῇ γραμμῇ τῶν ἀκτίνων BM18 τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Ἐργαστηρίου Συγχροτρονικῆς Ἀκτινοβολίας ἐν Γρατιανουπόλει. Καὶ μετὰ ταῦτα πρόγραμμά τι ἠκολούθησεν τῇ σελίδι τοῦ παπύρου διὰ τῆς σαρώσεως ἐν τρισὶν διαστάσεσιν, ὅπερ δύσκολόν ἐστιν, ὅτι αἱ στοιβαὶ συντετριμμέναι εἰσὶν καὶ συμπεφυρμέναι καὶ ἔν τισιν τόποις ἅπτονται ἀλλήλων. Ἡ δὲ ἐπιφάνεια ἡ ἀνιχνευθεῖσα ἡπλώθη εἰς σελίδα οὐκ οὖσαν ἀλλὰ φαινομένην. Τὰ δὲ ὑποδείγματα τῆς μηχανικῆς μαθήσεως ἐζήτησαν τὸ μέλαν τοῦ ἄνθρακος, ὃ ἐν ταῖς ἀκτῖσιν Χ μόλις διακρίνεται ἀπὸ τοῦ παπύρου τοῦ ἀπηνθρακωμένου. Ἔπειτα οἱ ἐπιστήμονες τῶν παπύρων ἐδοκίμασαν καὶ μετέγραψαν ἃ εὗρον τὰ ὑποδείγματα.

Καὶ δύο ἄλλα εὑρήματα τῆς αὐτῆς ἀγγελίας δεικνύουσιν πόσον ταχέως προκόπτει τὰ ὄργανα. Ἐν μὲν τῷ PHerc. Paris 4, τῷ κυλίνδρῳ ἐφ᾽ ᾧ ἐδόθη τὸ βραβεῖον τοῦ 2023, σάρωσις κρείσσων νῦν ποιεῖ τὸ μέλαν φανερὸν αὐτὸ ἐν τοῖς δεδομένοις τοῖς τριδιαστάτοις, καὶ συμφωνεῖ κατὰ γράμμα τῇ ἀναγνώσει τοῦ 2023. Ἐν δὲ τῷ PHerc. 139 οἱ ἐρευνηταὶ ἀνέλαβον τὴν ἐπιγραφὴν τὴν ἐσχάτην· Φιλόδημος, Περὶ θεῶν, βιβλίον Η. Ἐκ δὲ τοῦ ἔργου τούτου πρότερον μόνον τὸ πρῶτον βιβλίον ἐγινώσκετο.

Αἱ σαρώσεις καὶ ὁ κῶδιξ καὶ αἱ μεταγραφαὶ φανεραί εἰσιν πᾶσιν. Ἐν ἐπιστήμῃ ἐν ᾗ τὸ δοκιμάσαι ἀνάγνωσιν ἄλλου πάντοτε ἐσήμαινεν ὁδὸν εἰς Νεάπολιν, τοῦτο τάχα τοσοῦτον ἄξιόν ἐστιν ὅσον καὶ αὐτὴ ἡ ἀνάγνωσις.

Δύο λέξεις Στωικαὶ καὶ εἷς ἀριθμός

Ὧδε ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα παύεται οὖσα κόσμος.

Κατὰ τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Κεντουκίου, ὁ PHerc. 1667 διαλέγεται περὶ ὁρμῆς (hormḗ) καὶ περὶ φρονήσεως (phrónēsis). Ἀμφότεραι μέλη εἰσὶν βαστάζοντα τὴν ἠθικὴν τῶν Στωικῶν, καὶ ἀμφότεραι ῥᾳδίως ὁμαλίζονται ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ.

Ἡ ὁρμὴ κατὰ λέξιν σημαίνει ἐπιδρομὴν ἢ φοράν, τὸ κινηθὲν εἰς κίνησιν· καὶ τὸ Ἀγγλικὸν ὄνομα hormone, ᾧ χρῶνται οἱ ἰατροὶ τοῦ νῦν καιροῦ, ἐπλάσθη ἐκ τῆς αὐτῆς ῥίζης. Ἀγγλιστὶ δὲ συνήθως ἑρμηνεύεται «impulse». Ἀλλὰ τῷ Στωικῷ ἡ ὁρμὴ ἀνθρώπου ἐν ἡλικίᾳ οὐκ ἔστιν ἐπιθυμία τυφλή. Ἀκολουθεῖ γὰρ τῇ συγκαταθέσει τοῦ νοὸς φαντασίᾳ τινί, καὶ διὰ τοῦτο ἐδύναντο οἱ Στωικοὶ ποιεῖν τοὺς ἀνθρώπους ὑπευθύνους τῶν ὁρμῶν αὐτῶν. Ἀνάγνωθι τὸ «impulse» κατὰ τὴν σημασίαν τὴν καθημερινήν, καὶ ὁ λόγος ἀλλάσσεται σιγῇ.

Ἡ δὲ φρόνησις σοφία ἐστὶν πρακτική, πρώτη τῶν ἀρετῶν τῶν κυρίων ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν Στωικῶν. Διὰ δὲ τῆς Ῥωμαϊκῆς διαλέκτου, ἐν ᾗ prudentia καλεῖται, εἰσῆλθεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ὡς «prudence», ὃ ὄνομα σήμερον μᾶλλον ὑπονοεῖ εὐλάβειαν περὶ ἀργύριον. Σύγγραμμα δὲ ζητοῦν εἰ ὁ ἄνθρωπος δύναται τελειωθῆναι, καὶ πολλάκις ἐπιστρέφον εἰς τὴν φρόνησιν, ἀληθῶς ζητεῖ εἰ δύναταί τις μαθεῖν πάντοτε ὀρθῶς κρίνειν. Τὸ δὲ «prudence» ποιεῖ αὐτὸ ὅμοιον βιβλίῳ περὶ θησαυρισμοῦ ἀργυρίου.

Ἔπειτα ὁ ἀριθμός. Οἱ Ἕλληνες ἔγραφον τοὺς ἀριθμοὺς γράμμασιν, σημειοῦντες αὐτὰ γραμμῇ ἐπάνω. Ἡ ἐσχάτη ἐπιγραφὴ τοῦ PHerc. 139 τελευτᾷ εἰς Η (ἦτα) ἔχον γραμμὴν ἐπάνω, καὶ ἐν τῷ τρόπῳ τούτῳ τὸ ἦτα σημαίνει ὀκτώ. Ἓν γράμμα βαστάζει τὸν ἀριθμὸν τοῦ βιβλίου, καὶ διὰ τοῦτο ἓν γράμμα τεθραυσμένον δύναται βαστάσαι ὅλην συζήτησιν. Ὅτε ἀνεγνώσθη ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ PHerc. 172 ἐν τῷ 2025, ὁ ἀριθμὸς τοῦ βιβλίου «εὐλόγως ἀνεγνώσθη ὡς ἄλφα», τοῦτ᾽ ἔστιν βιβλίον πρῶτον, ἀλλὰ τὸ δέλτα, τοῦτ᾽ ἔστιν τὸ τέταρτον βιβλίον, οὐκ ἠδύνατο ὅλως ἀποκλεισθῆναι. Ἐν δὲ τῇ γραφῇ τῶν μεγάλων γραμμάτων ἀμφότερα τρίγωνά εἰσιν. Εἰ δὲ βιβλίον πρῶτόν ἐστιν, ἀντιπίπτει τῇ γνώμῃ τῇ πολὺν χρόνον κρατησάσῃ, ὅτι τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Περὶ κακιῶν Φιλοδήμου ἦν τὸ Περὶ κολακείας.

Ἡ ἑρμηνεία τυποῖ «βιβλίον πρῶτον» καὶ προάγει. Ἡ δὲ Ἑλληνικὴ δεικνύει σοι τὴν γραμμὴν ἐξ ἧς κρέμαται τὸ ζήτημα.

Τί δύναται ἀλλάξαι τὴν ἀπόκρισιν

Πολλὰ τούτων καινά ἐστιν. Ἡ πλήρης μεταγραφὴ τοῦ PHerc. 1667 ἐξεδόθη ἐν τῷ Ἰουνίῳ ὡς προέκδοσις, καὶ ἀκολουθήσουσιν ἐκδόσεις καὶ διορθώσεις καὶ ζητήσεις. Αἱ ἀναγνώσεις ἐλλιπεῖς εἰσιν ὅπου ἀπώλετο ἡ ἐπιφάνεια, καὶ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ συγγραφέως τάχα οὐδέποτε κριθήσεται.

Αἱ δὲ ἑξῆς ἀναγνώσεις δύνανται ἐλθεῖν τάχιον. Ὁ γὰρ ἀγὼν ἔθηκεν βραβεῖον μέγα ἑκατὸν μυριάδων δολλαρίων, ἔχον προθεσμίαν τὴν εἰκάδα καὶ πέμπτην τοῦ Ἰουνίου τοῦ 2027, τῷ ἀνειλίσσοντι ὅλως καὶ ποιοῦντι ἀναγνώσιμον ἄλλον κύλινδρον ὁλόκληρον ἐκ τῶν ὡρισμένων, χρωμένῳ οὐ πλείοσιν ἢ ὀκτὼ ὥραις κόπου ἀνθρωπίνου. Οὗτος δὲ ὁ ὅρος τὸ κεφάλαιόν ἐστιν· τὸ γὰρ ἔργον ζητεῖ ὁδοὺς αἳ δυνήσονται διελθεῖν δι᾽ ὅλης βιβλιοθήκης, οὐκ ἀνδραγαθίας ἅπαξ γενομένας.

Καὶ ἔρευνά τις ἐκδοθεῖσα ἐν τῷ PLOS ONE τῷ Σεπτεμβρίῳ δεικνύει ποῦ δεῖ ζητεῖν πρῶτον. Douglas Seiler γὰρ καὶ οἱ μετ᾽ αὐτοῦ ἔγραψαν ἐπὶ παπύρου καινοῦ μέλανι ἐκ λιγνύος μεμιγμένῳ μολύβδῳ, καὶ ἔκλεισαν τὸν κύλινδρον ἐν ἀγγείῳ σιδηρῷ ἔχοντι ὀξυγόνον ἐλάχιστον, καὶ ἀπηνθράκωσαν αὐτὸν ἐν καμίνῳ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐσάρωσαν. Καὶ τὰ γράμματα τὰ ἔχοντα μόλυβδον ἔλαμψεν, καὶ μέλαν ἔχον μόνον εἴκοσι πέντε μικρογράμματα μολύβδου ἐν ἑκάστῳ τετραγωνικῷ ἑκατοστομέτρῳ εὑρέθη καὶ τῇ τομογραφίᾳ καὶ ὀργάνῳ φορητῷ φθορισμοῦ ἀκτίνων Χ. Οἱ δὲ ἐρευνηταὶ συμβουλεύουσιν ἵνα οἱ σωζόμενοι ὡς χίλιοι ὀκτακόσιοι κύλινδροι καὶ θραύσματα κρίνωνται μετρήσεσιν φθορισμοῦ εὐώνοις, πρὶν δοθῶσιν αὐτοῖς σαρώσεις πολυτελεῖς.

Πλείονες ἢ ἑξακόσιοι κύλινδροι ἐξ Ἡρακλείου ἔτι κεκλεισμένοι εἰσίν, καὶ μέρη τῆς ἐπαύλεως οὐδέποτε ὠρύχθη.

«Οὐκ ἔστιν μόνον ἀνάκτησις τεχνική», λέγει ἡ Nicolardi, «ἀλλὰ ἐπιστροφὴ φωνῆς φιλοσόφου.» Ἡ δὲ φωνὴ αὕτη λαλεῖ Ἑλληνιστί, καὶ αἱ λέξεις αὐτῆς αἱ τεχνικαὶ ἐπιμελῶς ἐξελέγησαν. Αὕτη ἐστὶν ἡ χαρὰ περὶ ἣν ᾠκοδόμηται τὸ PRAVIEL· προκόψαι τοσοῦτον εἰς τὴν γλῶσσαν ὥστε λέξιν οἵαν τὴν ὁρμὴν μηκέτι εἶναι ὑπόμνημα μόνον, ἀλλὰ γενέσθαι ἐκλογὴν ἣν βλέπεις τὸν ἑρμηνευτὴν ποιοῦντα.

Πηγαί

• Vesuvius Challenge, "An entire Herculaneum scroll has been read for the first time"
• Angelotti, Parsons, Nicolardi, Nader, Johnson et al., "Complete virtual unwrapping and reading of a rolled Herculaneum papyrus" (arXiv preprint, June 2026)
• University of Kentucky, "The day the Herculaneum scrolls began speaking again"
• Vesuvius Challenge, 2023 Grand Prize announcement
• Fine Books Magazine, on the title of PHerc. 172
• Vesuvius Challenge, "A New $1M Grand Prize for 2027"
• Seiler et al., "A model carbonized papyrus scroll opens a novel path to identifying readable scrolls of the Herculaneum Library," PLOS ONE (2026)
• Internet Encyclopedia of Philosophy, "Chrysippus"
• Stanford Encyclopedia of Philosophy, "Stoicism"
• Oxford, facsimile record of PHerc. 307, Chrysippus, Logical Questions