Quōmodo Scīmus Caesarem 'WAY-nee, WEE-dee, WEE-kee' Dīxisse
Iūlius Caesar numquam 'VEE-nee, VEE-dee, VEE-chee' dīxit. Aliquid propius 'WAY-nee, WEE-dee, WEE-kee' dīxit. Probātiō partim ex clāmōre viae vēnditōris fīcōrum venit.
Veni, vidi, vici. Omnēs sciunt quōmodo sonet: "VEE-nee, VEE-dee, VEE-chee". Omnēs falluntur.
Iūlius Caesar aliquid multō propius "WAY-nee, WEE-dee, WEE-kee" dīxisset. In Latīnitāte classicā littera V ut noster W prōnūntiābātur, et C semper dūrum K erat, numquam molle "ch" aut "s" quod posteriōra saecula eī dedērunt. Nōn coniectūra est nec mōs. Id vērē probāre possumus, et ūna probātiōnum iocus dē fīcīs est.
Vēnditor fīcōrum quī cālamitātem praenūntiāvit
Dux Rōmānus Crassus in portū Brundisiī erat, exercitum in nāvēs impōnēns ad expedītiōnem in Orientem quae morte eius apud Carrhās fīnīret. Dum cōnscendit, viae vēnditor fīcōs ex oppidō nōmine Cauneō importātōs vēndēbat, mercēs suās clāmāns: "Cauneas! Cauneas!" ("Fīcī Cauneī!").
Cicerō, quī fābulam nārrat, rem horrendam notat: sī ōmen audiēbās, ille clāmor prōrsus ut cave ne eas, "cavē, nē eās", sonābat. Crassō audienda erat monitiō et domī manendum.
Nunc cōnsīderā cūr lūsus verbōrum operētur. Sōlum operātur sī cave, "cavē", cum sonō W, ferē "KAH-weh", prōnūntiābātur, satis propinquum "cau-" verbī "Cauneas" ut cum eō cōnfunderētur. Auris Rōmāna V ut W audiēbat. Sī lēctōrēs Cicerōnis "KAH-veh" (cum sonō v) dīcerent, iocus corrueret. Lūsus verbōrum obiter dictus ā duōbus mīlibus annōrum, in commentāriō dē dīvīnātiōne cōnservātus, firma probātiō ēvādit quōmodo littera prōnūntiārētur.
Hoc est prōrsus genus opĕris investīgātōriī pōne id quod doctī prōnūntiātiōnem classicam restitūtam vocant. Magnum opus referentiae, W. Sidney Allen Vox Latina, sex indēpendentēs rīvōs testimōniōrum exprōmit: aperta dicta grammaticōrum Rōmānōrum, lūsūs verbōrum ut hunc, quōmodo verba Latīna in aliīs linguīs scrībēbantur, quōmodo linguae Rōmānicae posteā ēvolvērunt, orthographica errāta in parietibus scalpta, et interiōrem lōgicam poēsis metrīque Latīnī. Cum sex omnēs in eandem partem spectant, aliquid propius certitūdinī habēs.
Cūr imperātor Kaiser factus sit
Dūrum C etiam facilius est fīgere, et in dīmidiā linguārum Eurōpae fossile relīquit.
Cum scrīptōrēs Graecī prīmī saeculī nōmen "Caesar" scrībēbant, id Καῖσαρ, Kaisar, cum kappā, K Graecō, scrībēbant. Latīnum C ut K, quotiēscumque, audiēbant, et secundum id scrībēbant. Nummī Latīnī Augustī ΚΑΙΣΑΡΟΣ leguntur. Ideō titulus Caesar, ā posteriōribus gentibus rēctā ex locūtā Latīnitāte mūtuātus, Kaiser Germānicē et tsar Russicē factus est, ambō dūrum K orīgināle servantēs, dum Latīnī dēscendentēs verbī in Italicā et Gallicā id mollīvērunt. Imperātor Germānicus et Russicus vēram Caesaris prōnūntiātiōnem in titulīs suīs ferunt. Anglicum "Seezer" excipiō incongruum est.
Grammaticī Rōmānī hoc verbīs suīs cōnfirmant. Quīntiliānus queritur Latīnō dēesse idōneam litteram prō sonō W in verbīs ut seruus ("servus"), absentiam signī quod Graecī ōlim habuērunt sentiēns. Grammaticus saeculī quārtī sonum F dēscrībit ut factum labrō īnferiōre in dentēs superiōrēs pressō, quod est prōrsus quōmodo linguista hodiē eum dēfīniat. Hī hominēs ōs suum audiēbant et quod audiēbant scrībēbant.
Lingua quae canēbātur
Graeca etiam mīrābilior et pulchrior est. Graeca antīqua accentum intēnsitātis nōn habēbat, sīcut Anglica prīmam syllabam verbī "EM-pire" percutit. Accentum altitūdinis habēbat, vērum ascēnsum et dēscēnsum in tonō mūsicō. Grammaticī eum linguā mūsicae dēscrībunt: ūnus accentus "acūtus", alter "gravis". Dionȳsius Halicarnāsēnsis dīcit vōcem loquentem intrā ferē intervāllum quīntae movērī, nōn plūs.
Et hīc testimōnium paene incrēdibile fit. Hymnōs Graecōs ex Delphīs habēmus in lapide scalptōs cum notātiōne mūsicā super verbīs, antīquissimam substantiālem partitūram exsistentem. Cum doctī notātiōnem legunt, melōdia in illīs ipsīs syllabīs ascendit quās rēgulae accentūs altās esse dīcunt, et posteā dēscendit. Lapis grammaticam cōnfirmat. Graeca locūta vērē ut cantus ascendēbat et dēscendēbat, et lapicīda Delphīs cāsū nōbīs probātiōnem relīquit, super hymnō scalptam, ut melōdiam eius in locō fīgeret.
Quīnque verba, quōmodo vērē sonābant
Ecce prīma Latīna sententia quam nunc rēctē dīcere potes, quod plūrimī numquam discunt:
- veni (WAY-nee), vēnī.
- vidi (WEE-dee), vīdī.
- vici (WEE-kee), vīcī.
- Caesar (KAI-sar), nōmen quod Kaiser et tsar factum est.
- cave (KAH-weh), cavē, verbum in clāmōre vēnditōris fīcōrum cēlātum.
Duae honestae cautiōnēs, quia fābula locum suum meret vēra essendō. Restitūta prōnūntiātiō doctōs Rōmānōs ipsīus aetātis Caesaris reflectit; vulgāris sermō regiōnātim variābat, et intrā saeculum ferē sonus W iam ad V lābēbātur. Et exācta magnitūdō intervāllōrum altitūdinis Graecōrum in cotīdiānō sermōne adhūc disputātur. Sed nucleus firmus est, et exciting: hae linguae locūtae, cantātae, vīventēs erant, et partim eās iterum audīre possumus. Eās rēctē dīcere discere prīmus gradus est, et est prōrsus ubi cursus PRAVIEL incipit: ā sonō, nōn sōlum ā pāginā.
Fontēs
Linguam antīquam discere parātus?
Paucīs cotīdiē minūtīs disce, ā prīmīs litterīs ad vērōs textūs, cum quisque versus ad propriam linguae prōnūntiandī trāditiōnem sonet. Grātīs incipe Latīnē aut Graecē, aut Aegyptiacē, Hebraicē aliīsque linguīs.
Colloquium
Commentāria
Relinque adnotātiōnem, corrēctiōnem, aut quaestiōnem. Commentāria moderantur et inscriptiōnēs electronicae pūblicē nōn ostenduntur.
Commentāria onerantur…