Prīmus Auctor in Historiā Fēmina Erat

Per māiōrem historiae partem, carmina et fābulae ad nōs anōnyma vēnērunt, collēctīva hērēditās populī, nūllō nōmine adiūnctō. Circā annum 2300 ante Chrīstum, in urbe Ur, in eō quod nunc merīdiāna Īrāquia est, aliquis illud silentium frēgit et rem stupendam fēcit. Sē ipsam in carmen posuit. "Ego, Enheduana", scrīpsit, et illīs verbīs īdea auctōris nāta est.

Vīxit circā 1700 annōs ante Sapphō et ferē 2000 ante Vergilium. Est, quantum annālēs nostrī pertingunt, prīma scrīptrīx in historiā hūmānā quam nōmine vocāre possumus. Et fēmina erat.

Sacerdōs quae opus suum subscrīpsit

Enheduana fīlia erat Sargōnis Accadēnsis, rēgis quī prīmum mundī imperium aedificāvit. Pater eam summam sacerdōtem deī lūnae Nanna in Ur fēcit, ūnum ex potentissimīs religiōsīs officiīs terrae. Nōmen eius rē vērā titulus est, ferē "summa sacerdōs, ōrnāmentum caelī" significāns.

Opera eī attribūta ēgregia sunt: cyclus 42 hymnōrum ad templa Sumeriae, et super omnia longum ārdēns carmen nōmine Exaltātiō Inanae (The Exaltation of Inana), ad deam amōris et bellī missum. Quod id modernum sentīrī facit, per plūs quam quattuor mīlia annōrum, est quod persōnāle est. Enheduana sē ipsam in discrīmen scrībit. Ūsurpātor nōmine Lugalanne eam ex templō suō expulit, et deam prīmā persōnā clāmat, versibus quī adhūc ut ictus cadunt:

Manus salīvāta ōrī meō mellītō imposita est,
quod in nātūrā meā pulcherrimum erat in lutum versum est.
Mē per fenestram ut hirundinem ēvolāre fēcit;
vītae gustum iam gustāveram.

Haec nōn vōx anōnymae trāditiōnis est, sed hominis certī, in angustiīs, quī tibi nōmen suum dīcit et postulat ut eum meminerīs.

Pulchra difficultās

Hīc fābula interessantior fit, nōn minus. Quō mōmentō propius spectās, "prīmus auctor" in vērum aenigma mūtātur, et honesta versiō melior est quam legenda.

Nihil habēmus quod Enheduana ipsa scrīpsit. Tabulae quae carmina eius ferunt sunt exemplāria ā scrībīs Babylōniīs saeculīs post eam factū, in scholā scrībārum ubi opera eius ut classica studēbantur. Ergō auctōritās eius attribūtiō est, trāditiō, nōn subscrīpta manūscrīptiō. Quīdam doctī, ut dēfūnctus Jeremy Black, arguērunt eam fortasse hymnōs templī omnīnō nōn composuisse, et historicam sacerdōtem, per saecula, quoddam genus litterāriae patrōnae sānctae factam esse, nōmen sub quō et in cuius honōrem posteriōrēs poētae scrībēbant.

Recentissimus interpres eius, Sophus Helle, pulchrum argūmentum prōpōnit hanc disceptātiōnem paulō ā rē abesse. Auctōritās, suggerit, numquam ūnus āctus sōlitāriī ingeniī fuit. Est "attribūtiō, nōn cōnsecūtiō", rēs multōrum fīlōrum ab tōtā cultūrā texta quae nōmen eius hīs verbīs adiūnctum duo mīlia annōrum servāre ēlēgit. Sīve omnem versum composuit sīve nōn, antīquus mundus dēcrēvit Enheduanam auctōrem esse, et eam meminisse ipsum quoddam genus vēritātis est.

Nec ultima fēmina erat quam annālēs paene āmīsērunt. Recentissima carmina Sapphūs sōlum proximō decenniō ēmersērunt, ex papȳrō obscūrae historiae. Rōmāna poētria Sulpicia sex breves ferōcēs amōris ēlegīās relīquit quae paene cāsū supersunt. Pattern vetus et pertināx est: fēminae scrīpsērunt, et verba eārum pugnāre dēbuērunt ut ad nōs pervenīrent.

Faciēs et subscrīptiō ā 4300 annīs

Rēs māximē obsidēns in hāc fābulā nē textus quidem est. Est Discus Enheduanae, scalptus discus alabastrī in Ur ēfossus, quī ipsam sacerdōtem in vestīmentō rītuālī gradātō ostendit, oblātiōnī praesidentem, cum nōmine eius iuxtā scalptō. Faciēs et subscrīptiō, ambō, ā trīgintā et tredecim saeculīs. Ante eum stāre potes et ā prīmō auctōre quem nōvimus respicī.

Quīnque verba ā prīmō auctōre

Enheduana Sumericē scrīpsit, ūnā ex antīquissimīs linguīs scrīptīs in terrā, sermōne cum nūllā aliā quam nōvimus cognātō. Pauca verba eius mundum in quō vīvēbat aperiunt:

• en (en), summa sacerdōs aut dominus, titulus in nōmine eius cēlātus.
• nin (neen), domina aut rēgīna, verbum eius prō deā.
• me (meh), dīvīnae potestātēs, cosmica dēcrēta quae dea tenet.
• Inana (ih-NAH-na), dea amōris et bellī quam laudāvit et ōrāvit.
• za-mi (ZAH-mee), laus, verbum quod hymnum Sumericum sollemniter claudit.

Enheduanam Sumericē legere est proximum accēdere quantum quisquam potest illī mōmentō quō scrīptūra persōnālis facta est, cum homō prīmum carmen aspexit et cōgitāvit, hoc meum est, et id dīcam. Plūrimī nostrum eam semper prīmum in trānslātiōne conveniēmus, et bene est. Sed iānua ad archetypum aperta est, et per eam trānsīre est tōta causa cūr PRAVIEL exsistit: tē ā prīmō peregrīnō signō ad prīmum auctōrem ferre, manū eius ipsīus.

Fontēs

• Sophus Helle, Enheduana: The Complete Poems of the World's First Author (Yale, 2023)
• "She Who Wrote: Enheduanna and Women of Mesopotamia" (The Morgan Library & Museum)
• Exaltātiō Inanae, trānslātiō (ETCSL, Oxford)
• Enheduanna (cōnspectus et disceptātiō auctōritātis)