अधुना वयं कन्फ्यूशियसस्य वाणीं श्रोतुं शक्नुमः

कन्फ्यूशियस-नाम उच्चैः उच्चारयतु। मान्डारिनभाषायां तत् कोङ् च्यू (Kǒng Qiū) इति, द्वे समे सुव्यवस्थिते च अक्षरे। परं अत्र एकं विस्मयकरं तथ्यम् अस्ति: सः पुरुषः स्वयम् एतत् नाम प्रायः न परिचिनुयात्।

यदि तस्य कुलनाम 孔 पुनर्निर्मीयते यथा तत् प्रायः ५०० वर्षे ख्रीष्टपूर्वे अश्रूयत, तर्हि किञ्चित् khˤongʔ इति सदृशं प्राप्यते: महाप्राणः ककारः, कण्ठे संकोचः, अन्ते किञ्चित् अवरोधः, न च मान्डारिनस्य अर्थेन कोऽपि स्वरः। तस्य पूर्णनाम 孔丘 प्रायः khˤongʔ khwə इति ध्वनितम्। कन्फ्यूशियस-ग्रन्थानां भाषायां व्यञ्जनसमूहाः कण्ठसंकुचिताक्षराणि च आसन्। सा अन्यस्य जगतः इव अश्राव्यत, यतः सा अन्यत् जगत् एव आसीत्।

अधिकांशानां चीनभाषिणां कृते प्राचीनचीनभाषा, 文言文, उपवेशने एव सम्मुखीभवति: परीक्षायाः पञ्चमांशः, अक्षराणां भित्तिः, विश्लेष्य पुनः पिहितव्यं वस्तु। सुलभं विस्मर्तुं यत् अक्षराणां पृष्ठतः मुखम् आसीत्। जनाः एतानि वचांसि उक्तवन्तः। तैः विवदन्तः, हसन्तः, प्रार्थयमानाश्च आसन्। च गतेषु दशकेषु विद्वद्भिः शनैः बहु किमपि पुनर्लब्धं यत् तानि वचांसि वस्तुतः कथम् अश्राव्यन्त।

लिपिः ध्वनीनां जीवाश्मलेखः

चीनाक्षराणि पृथिव्यां न्यूनतमं ध्वन्यात्मकं लेखनम् इव दृश्यन्ते। वस्तुतः तानि प्रकटरूपेण एकं ध्वनिकोशं गूहन्ति।

अधिकानि अक्षराणि एकेन अर्थांशेन एकेन च ध्वन्यंशेन निर्मितानि। 馬 इति अक्षरं (मान्डारिने mǎ, "अश्वः") अन्येषां बहूनां अक्षराणां मध्ये ध्वनिसंकेतरूपेण प्रादुर्भवति। तत् तदैव अर्थवत् भवति यदि तानि अक्षराणि पुरा "अश्व"-शब्देन सह अन्त्यानुप्रासं वा तत्सदृशं धारयन्ति स्म। एतादृशान् बहून् परिवारान् अनुसृत्य पुरातनोच्चारणानि त्रिकोणमित्या ज्ञातुं शक्यन्ते, यथा नष्टं गीतं तस्य परितः अद्यापि स्थितेभ्यः सुस्वरेभ्यः पुनर्निर्मीयेत। पुनर्निर्मितं 馬 mˤraʔ इति भवति, मध्ये गुप्तेन लघुना r-ध्वनिना सह यं मान्डारिनभाषा चिरकालात् निगीर्णवती।

अत्र प्रमाणस्य त्रयः स्रोतांसि सङ्गच्छन्ते। प्रथमः अक्षराणाम् अन्तः ध्वनि-परिवाराः। द्वितीयः अन्त्यानुप्रासः: शिजिङ् (Shijing), गाथाग्रन्थः, तादृशैः पद्यैः पूर्णः येषु प्राचीनचीनभाषायां अन्त्यानुप्रासः वर्तते किन्तु मान्डारिनभाषायां न शोभते, च पूर्वं किं केन सह अन्त्यानुप्रासितम् आसीत् इति नमूना प्राचीनस्वराणां मानचित्रम् एव। तृतीयः ऋणशब्दाः: चीनशब्दाः ये समीपस्थभाषाभ्यः आगताः तासु वा गताः, ते प्राचीनोच्चारणानि तथैव स्थापितवन्तः यथा कीटाः अम्बरे।

सम्प्रति मानकं पुनर्निर्माणं तत् यत् विलियम् बैक्स्टर् (William Baxter) लॉरां साज़ार् (Laurent Sagart) च २०१४ तमे वर्षे प्रकाशितवन्तौ, सह एकेन निःशुल्केन कोशेन प्रायः पञ्चसहस्रपदार्थानां यं कोऽपि आहर्तुं शक्नोति। तत् विनयपर्यन्तं सावधानम्। यत्र प्रमाणं समाप्यते, तत्र संकेतः तदेव कथयति: ध्वनेः परितः कोष्ठकं सूचयति "अस्य किञ्चित् सदृशं, किन्तु वयं निश्चिताः न स्मः।" तत् सत्यनिष्ठा असावधानतायाः विपरीतम्, च प्रशंसनीया।

स्वररहिता भाषा

इदं तथ्यं जनान् स्तम्भयति। प्राचीनचीनभाषा, कन्फ्यूशियसस्य गाथानां च भाषा, प्रायेण सर्वथा स्वररहिता आसीत्।

ये स्वराः अद्य मान्डारिने कान्तोनीभाषायां वा सर्वथा आवश्यकाः प्रतीयन्ते, ते आरम्भे नासन्। ते शताब्दीभिः तेभ्यः ध्वनिभ्यः उद्भूताः ये पश्चात् नष्टाः। यदा अक्षरं पुरा कण्ठावरोधेन s-ध्वनिना वा समाप्यते स्म, च सा समाप्तिः क्षीणा अभवत्, तदा तत्र स्थितः स्वरः स्वरत्वेन दृढः अभवत्। स्वराः, एकेन अर्थेन, लुप्तानां व्यञ्जनानां प्रेतवत् सन्ति।

अतः यावत् भवान् गभीरं गच्छति, तावत् भाषा न्यूनं स्वरभाषावत्, अधिकं च व्यञ्जनसमूहैः अन्त्यध्वनिभिः स्वकीयेन गठनेन युक्तवत् श्रूयते। 司馬 इति समासः, sīmǎ, प्रायः "गृहस्य स्वामी" अर्थकं पदवीनाम, शब्दशः "पालय-अश्वम्" इति, च प्राचीनचीनभाषायां तत् किञ्चित् s.ə-mraʔ इव भवति। मुखे तं व्यञ्जनसमूहं प्रायः अनुभवितुं शक्यते।

एतत् सर्वं ध्वनिमुद्रणं नास्ति, च सत्यनिष्ठाः विद्वांसः स्पष्टं वदन्ति। वयं तन्त्राणि दृढविश्वासेन पुनर्निर्मामः: के ध्वनयः कैः सह भिद्यन्ते, अक्षराणि कथं निर्मितानि। तस्य सूक्ष्मं संगीतम्, सूक्ष्मतमं रूपम्, अद्यापि विवादास्पदम्, च बैक्स्टर्-साज़ार्-तन्त्रस्य गम्भीराः समालोचकाः सन्ति ये प्रतिस्पर्धिपुनर्निर्माणानि वरीयन्ते। परं महत् वचनं स्थिरम् एव। इयं भाषिता भाषा आसीत्, न केवलं ऋषिभिः अपि तु सर्वैः भाषिता, च सा पाठशालायाः रूपस्य किमपि इव न अश्राव्यत।

पञ्च शब्दाः, च ते कथं अश्राव्यन्त

आधुनिकपाठस्य पुनर्निर्मितपाठस्य च मध्ये अन्तरम् एव सम्पूर्णा कथा लघुरूपेण:

• 孔 (मान्डारिने Kǒng) पुनर्निर्मितं khˤongʔ, कन्फ्यूशियसस्य कुलनाम।
• 馬 (मान्डारिने mǎ) पुनर्निर्मितं mˤraʔ, अश्वः, अन्तः लुप्तेन r-ध्वनिना सह।
• 丘 (मान्डारिने Qiū) पुनर्निर्मितं khwə, कन्फ्यूशियसस्य नामधेयम्, "पर्वतः।"
• 有 (मान्डारिने yǒu) पुनर्निर्मितं ɢʷəʔ, "धारयति" इत्यर्थे।
• 司馬 (मान्डारिने sīmǎ) पुनर्निर्मितं s.ə-mraʔ, अध्यक्षः, शब्दशः "अश्वपालनम्।"

प्राचीनचीनभाषां केवलं पत्रे लिखितं संकेतम् इव अध्येतुं तां दूरे एव स्थापयति। तां भाषारूपेण अध्येतुं, स्वकर्णे तस्याः पुनर्लब्धेन ध्वनिना सह, तेषां जनानां किञ्चित् समीपं स्थातुम् इव भवति ये प्रथमवारं तानि वचांसि उक्तवन्तः, च पूर्वजस्य वाणीं मन्दं श्रोतुम्। सा सामीप्यता एव तत् यत् PRAVIEL भवते दातुं निर्मितम्: न परम्परायाः सारांशः, अपि तु तस्याः मध्ये स्वकीयैः शब्दैः प्रवेशमार्गः, च अधुना तस्याः स्वकीयध्वनेः समीपस्थेन किमपि सह।

स्रोतानि

• Baxter-Sagart Old Chinese reconstruction (data and papers)
• Old Chinese phonology (overview)
• Reconstructions of Old Chinese (competing systems)
• Baxter and Sagart, draft of the method (2015)