पत्रिका

अन्तिकिथेरायन्त्रं ग्रहणानि पञ्चाङ्गानि ग्रहगतिं च निर्दिशति स्म। तस्य तृतीयांश एव शिष्टः; अतः प्रत्येकं निश्चयात्मकं पुनर्निर्माणम् अन्वेषणमेव।

सफ़ो-कवयित्र्याः प्रायः १७०० वर्षेभ्यः पूर्वं, दक्षिणइराकदेशस्य एका पुरोहिती किमपि अकरोत् यत् पूर्वं केनापि न कृतम्: सा स्वकाव्येषु स्वनाम अलिखत्। अहम्, एनहेदुआना।

यूलियस् कैसरः कदापि 'वेनी, वीदी, वीची' इति न अवदत्। सः 'वैनी, वीदी, वीकी' इत्यस्य समीपतरं किमपि अवदत्। तस्य प्रमाणस्य अंशः एकस्य उदुम्बरविक्रेतुः वीथीक्रोशनात् आगच्छति।

एकं स्तोत्रं यत् बाबिलोनदेशस्य पाठशालाबालाः कदाचित् हस्तेन प्रतिलिखितवन्तः, द्विसहस्रवर्षाणि अन्तर्हितम्। २०२५ तमे वर्षे म्यूनिख्-नगरे एका कलनविधिः तस्य विकीर्णान् खण्डान् प्राप्तवती। तान् गापयितुं तथापि एकः मानवः अपेक्षितः।

यान् वर्णान् त्वम् अधुना पठसि ते मिस्रदेशस्य मरुभूमौ एकं फिरोजरत्नाकरं यावत् गच्छन्ति, यत्र चित्रलिपिं पठितुम् अशक्ताः श्रमिकाः तेषां केषाञ्चित् प्रथमवर्णमालां निर्मितवन्तः।

केचन शब्दाः युगपत् त्रीणि चत्वारि वा अर्थान् वहन्ति, न च कोऽपि एकः आङ्ग्लशब्दः तान् सर्वान् धारयितुं शक्नोति। अनुवादेन एकः चेतव्यः, शेषाः त्यक्तव्याः। इमे षट् सम्पूर्णतया ज्ञातुम् अर्हाः।

न पाठ्यपुस्तकानां संगमरमरनिर्मिताः रोमीयाः। अपि तु वास्तविकाः: ब्रिटानियादेशस्य शीतले दुर्गे एकस्याः स्त्रियाः जन्मदिनामन्त्रणपत्रम्, च एकः क्रुद्धः लघुशापः यत्र देवीं प्रार्थ्यते यत् चौरं जलमिव विलापयेत्।

प्राचीना चीनभाषा (文言) सर्वदा परीक्षागृहस्य मूकभाषा नासीत्। सा उच्चैः उच्यमाना आसीत्, तस्याः ध्वनिः मान्डारिनभाषातः प्रायः सर्वथा भिन्नः आसीत्। कथं विद्वांसः तां वाणीं पुनः प्राप्तवन्तः, इदम् अत्र वर्ण्यते।

प्राचीनं जगत् अधुना सर्वत्र अस्ति, बृहत्तमेषु पटलेषु बृहत्तमेषु च कर्णवाद्येषु। ये तत् आस्वादयन्ति तेषु प्रायः न कोऽपि तस्य एकां पङ्क्तिम् अपि मूले पठितुं शक्नोति। सा एव खण्डता वयं यत् एतत् अनिर्माम तस्य कारणम्।

प्रायः द्विसहस्रवर्षाणि हर्क्युलेनियम्-लेखपत्राणि अपठनीयाः कार्बनपिण्डाः आसन्। अधुना यन्त्रशिक्षणं तादृशानां लेखपत्राणां मध्यतः ग्रीकभाषाम् उत्खनति यान् मानवः सुरक्षितरूपेण उद्घाटयितुं न शक्नोति।

पाणिनेः संस्कृतव्याकरणम् एकं वर्णनम् इव न वाचयति — एकं यन्त्रम् इव वाचयति: आदानं, क्रमबद्धाः कार्याः, निर्गमः। न, तत् संगणककार्यक्रमभाषा नास्ति। तत् किमपि विचित्रतरम्।

आङ्ग्लभाषा कदाप्यपि उक्तासु भाषासु ऋणशब्दभारिष्ठासु एकतमा अस्ति। बह्व्यः प्राचीनभाषाः विपरीताः आसन् — प्रायः स्वनिर्मिताः। तेन अपि शिक्षणकठिनता इत्यर्थः परिवर्तते।

प्राचीनतमाः कुरआन्-हस्तलिपयः प्रायः आधुनिकपाठकः यैः सहायकचिह्नैः अवलम्बते तान् बिन्दूनि स्वरचिह्नानि च न धारयन्ति। तत् न्यूनता दोषः नास्ति। तत् पाठनं पूर्वकाले यथा कार्यं करोति स्म तस्य एकं वातायनम्।

चीनीभाषा काव्यं, दर्शनं, शासनतन्त्रं वा भवितुम् आरब्धा ततः पूर्वम् अस्थिषु उत्कीर्णः प्रश्नः आसीत् यः स्फोटनेषु पठ्यते स्म। तत् उत्पत्तिस्थानं प्रत्येकस्य चिह्नस्य अनुभवं परिवर्तयति।

अस्माकं अधिकांशाः यत् लैटिन् प्रथमं पश्यन्ति तत् अतिशुद्धम् अस्ति। पोम्पेयीनगरस्य भित्तयः प्रेमसन्देशैः, निन्दावाक्यैः, ग्लेडिएटर-प्रशंसाभिश्च पूर्णाः आसन्, च २०२६ तमे वर्षे प्रतिबिम्बनप्रविधिना ७९ नवीनाः कदाप्यनाभिलिखिताः शिलालेखाः प्रकटाः।

शास्त्रीयशिक्षणं कथं संकुचितम्, कुत्र पुनः प्रसर्पति, प्राचीनभाषाशिक्षणाय अद्यापि किमर्थं श्रेष्ठसाधनानाम् आवश्यकता अस्ति।