นักเขียนคนแรกในประวัติศาสตร์คือผู้หญิง

ตลอดประวัติศาสตร์เกือบทั้งหมด บทกวีและเรื่องเล่าตกทอดมาถึงเราอย่างนิรนาม เป็นมรดกร่วมของผู้คน โดยไม่มีชื่อกำกับ ราว 2300 ปีก่อนคริสตกาล ในเมืองเออร์ ในที่ซึ่งปัจจุบันคือตอนใต้ของอิรัก มีใครบางคนทำลายความเงียบนั้นและทำสิ่งที่น่าตะลึง เธอวางตัวเองลงในบทกวี "ฉัน เอนเฮดูอันนา" เธอเขียน และด้วยถ้อยคำเหล่านั้น แนวคิดเรื่องผู้ประพันธ์ก็ถือกำเนิด

เธอมีชีวิตอยู่ราว 1,700 ปีก่อนซัปโฟ และราว 2,000 ปีก่อนเวอร์จิล เธอคือ เท่าที่บันทึกของเราไปถึง นักเขียนคนแรกในประวัติศาสตร์มนุษย์ที่เราเรียกชื่อได้ และเธอเป็นผู้หญิง

นักบวชหญิงผู้ลงชื่อในผลงานของตน

เอนเฮดูอันนาเป็นธิดาของซาร์กอนแห่งอัคคัด กษัตริย์ผู้สร้างจักรวรรดิแรกของโลก บิดาของเธอแต่งตั้งเธอเป็นหัวหน้านักบวชหญิงของนันนา เทพเจ้าแห่งดวงจันทร์ที่เมืองเออร์ หนึ่งในตำแหน่งทางศาสนาที่ทรงอำนาจที่สุดในแผ่นดิน ชื่อของเธอแท้จริงคือตำแหน่ง หมายถึงบางอย่างเช่น "หัวหน้านักบวชหญิง อาภรณ์แห่งสวรรค์"

ผลงานที่เชื่อว่าเป็นของเธอนั้นพิเศษยิ่ง วัฏจักรเพลงสรรเสริญ 42 บทแด่วิหารต่าง ๆ แห่งซูเมอร์ และเหนือสิ่งอื่นใดคือบทกวียาวแสนแสบร้อนชื่อ การเทิดทูนอินันนา ถึงเทพีแห่งความรักและสงคราม สิ่งที่ทำให้มันรู้สึกร่วมสมัย ข้ามกว่าสี่พันปี คือความเป็นส่วนตัวของมัน เอนเฮดูอันนาเขียนตัวเองลงในวิกฤต ผู้แย่งชิงอำนาจชื่อลูกัลอันเนขับไล่เธอออกจากวิหาร และเธอร้องต่อเทพีในบุรุษที่หนึ่ง ในบรรทัดที่ยังคงกระหน่ำลงมาเหมือนการโจมตี

มือเปื้อนน้ำลายถูกวางทาบปากอันหวานดั่งน้ำผึ้งของฉัน
สิ่งที่งามที่สุดในธรรมชาติของฉันถูกแปรเป็นธุลี
เขาทำให้ฉันโผบินออกหน้าต่างเหมือนนกนางแอ่น
ฉันได้ลิ้มรสของชีวิตไปแล้ว

นี่ไม่ใช่เสียงของประเพณีนิรนาม นี่คือมนุษย์คนหนึ่งอย่างเฉพาะเจาะจง กำลังเดือดร้อน ผู้บอกชื่อของตนแก่คุณ และเรียกร้องให้คุณจดจำเธอ

ปัญหาอันงดงาม

ตรงนี้คือจุดที่เรื่องราวยิ่งน่าสนใจ ไม่ใช่น้อยลง ทันทีที่คุณมองใกล้ ๆ "นักเขียนคนแรก" ก็กลายเป็นปริศนาแท้จริง และเวอร์ชันที่ซื่อสัตย์ดีกว่าตำนาน

เราไม่มีสิ่งใดที่เอนเฮดูอันนาเขียนด้วยตนเอง แผ่นจารึกที่บรรจุบทกวีของเธอคือสำเนาที่อาลักษณ์ชาวบาบิโลนทำขึ้นหลายศตวรรษหลังเธอมีชีวิต ในโรงเรียนอาลักษณ์ที่ผลงานของเธอถูกศึกษาในฐานะวรรณกรรมคลาสสิก ดังนั้นการเป็นผู้ประพันธ์ของเธอคือการอ้างถึง เป็นประเพณี ไม่ใช่ต้นฉบับที่ลงลายมือชื่อ นักวิชาการบางคน เช่น เจเรมี แบล็ก ผู้ล่วงลับ แย้งว่าบางทีเธออาจไม่ได้แต่งเพลงสรรเสริญวิหารเลย และนักบวชหญิงในประวัติศาสตร์กลายเป็น องค์อุปถัมภ์ทางวรรณกรรมชนิดหนึ่งตลอดหลายศตวรรษ ชื่อที่กวีรุ่นหลังเขียนขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่เธอและภายใต้อำนาจของเธอ

โซฟุส เฮลเล ผู้แปลล่าสุดของเธอ เสนอข้อโต้แย้งงดงามว่าการถกเถียงนี้ออกนอกประเด็นไปเล็กน้อย การเป็นผู้ประพันธ์ เขาเสนอ ไม่เคยเป็นการกระทำเดี่ยว ๆ ของอัจฉริยะผู้โดดเดี่ยว มันคือ "การอ้างถึง ไม่ใช่ความสำเร็จ" สิ่งหลายเส้นด้ายที่ทอขึ้นโดยวัฒนธรรมทั้งหมดที่เลือกจะรักษาชื่อของเธอผูกไว้กับถ้อยคำเหล่านี้เป็นเวลาสองพันปี ไม่ว่าเธอจะแต่งทุกบรรทัดหรือไม่ โลกยุคโบราณตัดสินว่าเอนเฮดูอันนาคือผู้ประพันธ์ และการจดจำเธอเองก็เป็นความจริงชนิดหนึ่ง

เธอไม่ใช่ผู้หญิงคนสุดท้ายที่บันทึกเกือบทำหล่นหายเช่นกัน บทกวีใหม่ที่สุดของซัปโฟเพิ่งโผล่ขึ้นในทศวรรษที่ผ่านมา จากกระดาษปาปิรุสที่มีประวัติคลุมเครือ ซุลปิเซีย กวีหญิงชาวโรมัน ทิ้งบทกวีอาลัยรักสั้นแต่ดุเดือดหกบทที่หลงเหลือมาแทบด้วยความบังเอิญ รูปแบบนั้นเก่าแก่และดื้อรั้น ผู้หญิงเขียน และถ้อยคำต้องต่อสู้เพื่อจะมาถึงเรา

ใบหน้าและลายเซ็นจาก 4,300 ปีก่อน

วัตถุที่หลอกหลอนที่สุดในเรื่องนี้ไม่ใช่ข้อความด้วยซ้ำ มันคือจานเอนเฮดูอันนา จานหินอลาบาสเตอร์แกะสลักที่ขุดได้ที่เมืองเออร์ แสดงภาพนักบวชหญิงเอง ในอาภรณ์พิธีเป็นชั้น ๆ กำลังเป็นประธานในการถวายเครื่องบูชา พร้อมชื่อของเธอจารึกอยู่ข้างกาย ทั้งใบหน้าและลายเซ็น จากสี่สิบสามศตวรรษก่อน คุณยืนอยู่ตรงหน้ามันได้ และถูกจ้องกลับโดยนักเขียนคนแรกที่เรารู้จัก

ห้าคำจากนักเขียนคนแรก

เอนเฮดูอันนาเขียนในภาษาซูเมอร์ หนึ่งในภาษาเขียนที่เก่าแก่ที่สุดในโลก ภาษาที่ไม่มีเครือญาติกับภาษาอื่นใดที่เรารู้จัก คำไม่กี่คำของมันเปิดโลกที่เธออาศัยอยู่

• en (en) หัวหน้านักบวชหญิงหรือเจ้านาย ตำแหน่งที่ซ่อนอยู่ในชื่อของเธอ
• nin (neen) สตรีหรือราชินี คำที่เธอใช้เรียกเทพี
• me (meh) อำนาจศักดิ์สิทธิ์ พระบัญชาแห่งจักรวาลที่เทพีถือครอง
• Inana (ih-NAH-na) เทพีแห่งความรักและสงครามที่เธอสรรเสริญและวิงวอน
• za-mi (ZAH-mee) การสรรเสริญ คำที่ปิดเพลงสรรเสริญซูเมอร์อย่างเป็นทางการ

การอ่านเอนเฮดูอันนาในภาษาซูเมอร์คือการเข้าใกล้ที่สุดเท่าที่ใครจะทำได้ ต่อช่วงเวลาที่การเขียนกลายเป็นเรื่องส่วนตัว เมื่อมนุษย์คนหนึ่งมองบทกวีเป็นครั้งแรกและคิดว่า นี่คือของฉัน และฉันจะพูดมันออกมา พวกเราส่วนใหญ่จะพบเธอในคำแปลก่อนเสมอ และนั่นไม่เป็นไร แต่ประตูสู่ต้นฉบับเปิดอยู่ และการเดินผ่านมันคือเหตุผลทั้งหมดที่ PRAVIEL มีอยู่ เพื่อพาคุณจากเครื่องหมายแปลกตาแรกไปสู่นักเขียนคนแรก ด้วยลายมือของเธอเอง

แหล่งข้อมูล

• Sophus Helle, Enheduana: The Complete Poems of the World's First Author (Yale, 2023)
• "She Who Wrote: Enheduanna and Women of Mesopotamia" (The Morgan Library & Museum)
• The Exaltation of Inana, translation (ETCSL, Oxford)
• Enheduanna (overview and the authorship debate)