Sebuah Fabel dalam Bahasa Tanpa Teks yang Terselamat

Pada tahun 1868, August Schleicher menerbitkan sebuah cerita dalam bahasa yang tiada teks purbanya terselamat.

Ia bermula dengan seekor biri-biri yang tidak berbulu. Biri-biri itu melihat kuda melakukan pelbagai kerja untuk seorang manusia lalu berasa kasihan kepada mereka. Kuda-kuda itu menjawab bahawa biri-biri tersebut lebih bersebab untuk bersedih: manusia menukar bulu biri-biri menjadi pakaian hangat, sementara biri-biri itu dibiarkan tanpa bulu. Biri-biri itu mendengar hal ini lalu melarikan diri.

Schleicher menamakannya Avis akvāsas ka, "Biri-biri dan Kuda-kuda." Beliau tidak menemui cerita itu pada sebuah tablet. Beliau menulisnya sebagai eksperimen dalam Proto-Indo-Eropah, leluhur yang dibina semula bagi bahasa-bahasa yang kini terbentang daripada bahasa Inggeris dan Ireland hingga Yunani, Parsi dan Hindi.

Fabel itu telah ditulis semula berkali-kali sejak itu. Itu bukan kegagalan. Setiap versi ialah peta bertarikh tentang apa yang difikirkan ahli linguistik dapat mereka pulihkan.

Asterisk sebelum biri-biri

Binaan semula moden bagi perkataan "biri-biri" sering ditulis *h₂ówis.

Setiap tanda dalam bentuk padat ini membawa amaran atau tuntutan:

• Asterisk bermaksud perkataan itu dibina semula, bukan dibuktikan secara langsung.
• h₂ mewakili satu daripada konsonan hilang yang secara konvensional dipanggil laringeal. Sebutan tepatnya tidak pasti.
• Bentuk yang tinggal berhubung dengan bentuk seperti Latin ovis, Sanskrit ávi-, dan bahasa Inggeris ewe.

Jadi *h₂ówis tidak bermaksud "inilah tepatnya yang diucapkan oleh seorang penutur prasejarah." Ia bermaksud "bentuk ini paling baik menjelaskan rangkaian padanan tetap dalam bahasa-bahasa yang terselamat."

Kuda dalam fabel itu menawarkan contoh lain: *h₁éḱwos, "kuda," berada di sebalik bentuk termasuk Latin equus dan Sanskrit aśva-. Padanan itu tidak diasaskan pada kemiripan samar antara dua perkataan. Ahli linguistik membandingkan keseluruhan sistem perubahan bunyi, akhiran tatabahasa dan kosa kata antara bahasa yang berkerabat. Leluhur yang dicadangkan mesti menjelaskan banyak keturunan sekali gus.

Itulah kaedah perbandingan. Ia bergerak ke belakang, tetapi bukan melalui kaitan bebas.

Mengapa fabel itu terus berubah

Pembukaan Schleicher ialah Avis, jasmin varnā na ā ast, dadarka akvams: "Seekor biri-biri yang tidak berbulu melihat kuda-kuda." Ayat itu kelihatan agak mesra bagi sesiapa yang mengetahui Latin atau Sanskrit kerana binaan semula Schleicher sangat bergantung pada bahasa-bahasa tersebut.

Ahli linguistik kemudian mengubah vokal, konsonan, akhiran dan juga bunyi yang mereka percaya telah lenyap sebelum kebanyakan bahasa Indo-Eropah ditulis. Biri-biri moden memperoleh h₂. Kuda memperoleh h₁ dan konsonan palatal yang ditulis ḱ. Ayat kemas abad kesembilan belas itu menjadi lebih asing apabila modelnya semakin tepat.

Keasingan itu berguna. Sebuah binaan semula tidak patut diberi ganjaran kerana kelihatan biasa kepada pembaca moden. Ia perlu menjelaskan bukti.

Fabel itu juga memperlihatkan perbezaan antara membina semula perkataan dan membina semula sebuah dunia. Kosa kata bersama boleh memberitahu kita bahawa penutur mewarisi istilah bagi biri-biri, kuda, kekeluargaan dan banyak perkara lain. Ia tidak membuktikan bahawa adegan kecil Schleicher benar-benar berlaku, atau bahawa setiap benda dan susunan sosial dalam cerita itu tergolong dalam satu tempoh Proto-Indo-Eropah yang tepat. Kisah itu ialah demonstrasi linguistik, bukan laporan saksi mata dari prasejarah.

Konsonan yang diramal sebelum ditemui

Semakan paling dramatik datang daripada bunyi yang mula-mula dicadangkan seperti algebra.

Pada tahun 1878, Ferdinand de Saussure yang masih muda berhujah bahawa unsur-unsur hilang pernah membentuk corak vokal Indo-Eropah. Beliau tidak mempunyai inskripsi yang mengandungi bunyi-bunyi tersebut. Beliau menyimpulkannya daripada jurang dan pertukaran dalam bahasa-bahasa keturunan. Sarjana lain kemudian mengembangkan cadangan itu menjadi apa yang dikenali sebagai teori laringeal.

Kemudian bahasa Hittite dimasukkan ke dalam perbandingan. Bahasa itu, yang dipelihara pada tablet kuneiform dari Anatolia, mengandungi konsonan yang ditulis dengan tanda yang ditransliterasikan sarjana sebagai ḫ pada kedudukan yang sepadan dengan sebahagian bunyi diramal teori tersebut. Pada tahun 1927, Jerzy Kuryłowicz menjadikan padanan itu jelas.

Hittite tidak menyelesaikan sebutan tepat bagi setiap laringeal yang dibina semula, dan pakar masih memperdebatkan jumlah serta nilai fonetiknya. Ia melakukan sesuatu yang lebih penting daripada menjadikan teori itu kemas. Ia membekalkan bukti baharu dari luar kelompok bahasa yang menjadi asas cadangan asal.

Satu struktur yang disimpulkan daripada corak vokal telah meninggalkan jejak konsonan pada tanah liat.

Bagaimana bunyi bahasa yang dibina semula

Ahli linguistik boleh menyebut binaan semula Proto-Indo-Eropah, dan Andrew Byrd dari University of Kentucky telah merakam fabel yang dibina semula. Hasilnya bukan rakaman yang ditemui semula dari masa silam. Ia ialah model yang dijadikan boleh didengar.

Untuk membaca bentuk seperti *h₂ówis dengan kuat, seseorang perlu memilih nilai bagi simbol yang bunyi tepatnya kekal tidak pasti. Irama, gugusan dan struktur suku kata juga bergantung pada satu analisis tertentu. Rakaman boleh memperlihatkan apa yang tersirat daripada analisis itu. Ia tidak boleh menjadikan analisis tersebut satu-satunya yang benar.

Perbezaan itu ialah keseronokan latihan ini. Fabel tersebut membolehkan kita mendengar kesarjanaan berubah. avis Schleicher dan *h₂ówis moden bukan mantera ajaib yang bersaing. Kedua-duanya ialah tahap dalam sebuah hujah, dipisahkan oleh tablet Hittite, hukum bunyi yang lebih baik dan lebih satu abad kritikan.

Tiada jurutulis purba meninggalkan kita perenggan Proto-Indo-Eropah. Yang terselamat tersebar dalam bahasa-bahasa keturunannya. Latin ovis, Sanskrit ávi-, bahasa Inggeris ewe, dan banyak bentuk lain masing-masing memelihara sebahagian daripada laluan itu. Tatabahasa dan padanan bunyi menghimpunkan kepingan-kepingan ini, manakala asterisk memastikan ketidakpastian itu jelas kelihatan.

PRAVIEL dibina berdasarkan kebiasaan membaca dengan teliti yang sama: bukan menganggap bentuk purba sebagai tinggalan hiasan, tetapi bertanya apa yang setiap bunyi, akhiran dan tanda kesarjanaan benarkan kita ketahui.

Sumber

• Keith Johnson, The History of Early English, fabel dan terjemahan Schleicher tahun 1868 (Routledge)
• University of Kentucky, "Fables of the Reconstruction: Andrew Byrd"
• Linguistics Research Center, University of Texas at Austin, "Teori Laringeal"
• Linguistics Research Center, University of Texas at Austin, refleks Indo-Eropah bagi "ewe, sheep"
• H. Craig Melchert, "Practice Reconstruction" (UCLA Linguistics)