Ἡ Ἀραβικὴ πρὸ τῶν Στιγμῶν

Ἡ νεωτέρα Ἀραβικὴ παρέχει τῷ ἀναγνώστῃ πολλὴν βοήθειαν. Αἱ στιγμαὶ διαχωρίζουσι τὰ ἄλλως ὁμοειδῆ γράμματα. Τὰ φωνηεντικὰ σημεῖα δύνανται ὁδηγεῖν τὴν προφορὰν κατὰ συλλαβήν. Τὸ τυπωμένον Κοράνιον σήμερον εἶναι πολλάκις θαῦμα ἀκριβείας, κατάστικτον σημειώσεσιν ἐπιμελοῦς ἀναγνώσεως.

Τὰ δὲ πρωιμότατα χειρόγραφα πολὺ πλείονα ἀπαιτοῦσι παρὰ σοῦ.

Ἄνοιξον πρώιμόν τι θραῦσμα Χιτζαζικοῦ Κορανίου καὶ ἡ σελὶς δύναται φαίνεσθαι ἐκπλητικῶς γυμνή. Ὁ συμφωνικὸς σκελετός, ὁ rasm, φέρει τὸ κείμενον, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῷ πολλὰ τῶν στοιχείων ἐφ᾽ ὧν μεταγενέστερος ἀναγνώστης ἐπαναπαύεται εἴτε περιορισμένα εἴτε ἀπόντα εἴτε ἔτι εὑρισκόμενα ἐν διαμορφώσει. Εἰς νεώτερον ἀρχάριον δύναται φαίνεσθαι ὡς εἴ τις ἀφεῖλε τοὺς τροχοὺς παρεκτικοὺς καὶ εἶτα ἀφεῖλε τὸ ἥμισυ τῆς ὁδοῦ.

Ἡ ἀντίδρασις ὅμως αὕτη πλείονα λέγει περὶ ἡμῶν ἢ περὶ τοῦ χειρογράφου.

Μία μορφή, πλείονα γράμματα

Ὧδε ἡ πρακτικὴ ἀπορία. Ἐν τῇ Ἀραβικῇ, πλείονα διακριτὰ γράμματα κοινωνοῦσι μιᾶς βασικῆς μορφῆς καὶ διακρίνονται μόνον διὰ στιγμῶν τιθεμένων ἄνω ἢ κάτω. Ἄνευ δὲ τούτων τῶν στιγμῶν, μία γεγραμμένη μορφὴ δύναται ἀντιπροσωπεύειν χεῖρα διαφόρων συμφώνων. Ἀφέλει δὲ καὶ τὰ βραχέα φωνήεντα, καὶ εἷς μόνος σκελετὸς δύναται φωνεῖσθαι πλειοναχῶς.

Πῶς οὖν οἱ ἄνθρωποι ἀνεγίγνωσκον αὐτό; Καθ᾽ ὃν τρόπον ἤδη ἐμεμαθήκεσαν τὸ κείμενον ἐν πρώτοις: ἐκφώνως, παρὰ διδασκάλου, ἐντὸς ζώσης παραδόσεως ἀναγνώσεως, ἀπομνημονεύσεως καὶ διορθώσεως. Ἡ σελὶς οὐδέποτε ἀπεμένετο πάντα τὸν ἔργον αὐτὴ ποιεῖν. Ὁ ἦχος κατῴκει ἐν ἀνθρώποις πρὸ τοῦ κατοικεῖν ἐν στιγμαῖς.

Ἡ ἀνάγνωσις ἦν κοινωνική, οὐ σιωπηλή

Εἰώθαμεν νοεῖν τὸν γραμματισμὸν ὡς ἰδιωτικὴν, σιωπηλήν, σελιδοκεντρικὴν πρᾶξιν. Ἡ πρώιμος ἀραβικὴ χειρογραφικὴ παιδεία ἀντιλέγει εἰς τὴν εἰκόνα ταύτην. Ἡ ἀνάγνωσις ἦν ἐκεῖ κοινωνική, σωματική, καὶ ἀκουστική. Χειρόγραφόν τι ἠδύνατο εἶναι ταυτοχρόνως μάρτυς, ὑπομνημάτισμα, ἱερὸν ἀντικείμενον καὶ σύστημα μνήμης. Τὸ Κοράνιον τοῦ Βιρμιγχὰμ, ἐν τοῖς πρωιμοτάτοις διασωθεῖσι θραύσμασιν ὀρφανόν καὶ χρονολογούμενον ῥαδιοανθρακικῶς εἰς τὸν πρῶτον αἰῶνα τῆς θρησκείας, ἵσταται ἀκριβῶς ἐν ἐκείνῳ τῷ κόσμῳ.

Αἱ στιγμαὶ καὶ τὰ φωνηεντικὰ σημεῖα ἦλθον ὕστερον, προστιθέμενα κατὰ γενεὰς καθὼς ἡ κοινότης ἐτυποποίει τὸν τρόπον ἀναγνώσεως τοῦ σκελετοῦ. Ὅπερ ἐν ὄψει ἡμῶν φαίνεται ὡς ἐλλείπουσα πληροφορία ἦν τότε ἁπλῶς πληροφορία κατοικοῦσα ἑτέρωθι: ἐν τῷ ἀναγνώστῃ.

Αἴσθου ἐσαυτῷ τὴν ἀπόστασιν

Τοῦτο ποιεῖ μάθημά τι σχεδὸν τέλειον, καὶ εἶναι ἕν ὃ τὸ PRAVIEL ᾠκοδόμηται παρασκευάζειν. Λάβε ἁπλῆν, πεπληρωμένην σημείοις ἀραβικὴν λέξιν. Ἀφαίρει τὰ φωνήεντα. Εἶτα ἀφαίρει τὰς στιγμάς. Κάθισον πρὸς ὀλίγον μετὰ τοῦ γυμνοῦ σκελετοῦ καὶ αἴσθου πόσον ἀπέχει ἡ γραφὴ τοῦ λόγου. Εἶτα ἀποκατάστησε τὰ σημεῖα στρῶμα κατὰ στρῶμα καὶ ἄτρεχε πῶς ἡ λέξις ἐπανέρχεται εἰς ἕνα ἦχον.

Τὸ μάθημα ταπεινωτικόν ἐστι. Ἐνίοτε ἡ ἀρχαία σελὶς οὐδενὸς ἐστέρηται. Ἐνίοτε ἡμεῖς ἐσμεν οἱ ἐστερημένοι τοῦ κόσμου ὃς ἠπίστατο πῶς αὐτὴν ἀναγιγνώσκειν.

Πηγαί

• Τὸ Κοράνιον τοῦ Βιρμιγχὰμ (Πανεπιστήμιον τοῦ Βιρμιγχάμ)
• Τὸ Κοράνιον καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἀραβικῶν γραφῶν (Smarthistory)
• Πρώιμα Κοράνια, 8ος ἕως ἀρχὰς 13ου αἰῶνος (Μητροπολιτικὸν Μουσεῖον Τέχνης)
• Σελὶς χειρογράφου τοῦ Κορανίου (LACMA Collections)