Ἡ Σανσκριτικὴ Εἶχε Γλωσσικὴν Μηχανὴν πρὶν οἱ Ὑπολογισταὶ ἔσχον Κώδικα

Ἔνια ἀρχαῖα κείμενα ἱστορίας διηγοῦνται. Ἡ γραμματικὴ τοῦ Πάνινι συμπεριφέρεται μᾶλλον ὡς μηχανή.

Πλέον δύο χιλιάδων ἐτῶν πρότερον, ὁ γραμματικὸς Πάνινι συνέταξε τὴν Ἀσταδχγιαγί, σύστημα ὡσεὶ τετρακισχιλίων κανόνων πρὸς γέννησιν ὀρθῆς Σανσκριτικῆς. Εἶναι βραχεῖα, πυκνή, ἀναδρομική, καὶ εἰλικρινῶς ἀσπλαγχνὴς πρὸς πάντα ὅστις προσδοκᾷ ἀρχαῖον βιβλίον εἶναι φιλόστοργον. Ῥίζαι συνδυάζονται μετ᾽ ἐπιθημάτων. Φθόγγοι μετασχηματίζονται ὅτε συναντῶσιν ἀλλήλους. Κανόνες συγκρούονται, καὶ μετα-κανόνες κρίνουσι τίς κανὼν νικᾷ.

Ἐνταῦθα ἡ σύγκρισις πρὸς κώδικα γίγνεται ἀκαταμάχητος, καὶ ἐνταῦθα γίγνεται ἐπικίνδυνος.

Ἀναιρῶμεν πρῶτον τὴν κακὴν ἐκδοχήν

Οὔ, ἡ Σανσκριτικὴ δὲν ἔστι «ἡ τελεία γλῶσσα προγραμματισμοῦ». Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἀνήκει εἰς τὸ μουσεῖον τῆς διαδικτυακῆς ἀνοησίας. Ἡ Σανσκριτικὴ ἔστι φυσικὴ ἀνθρωπίνη γλῶσσα μετ᾽ ἀμφιβολίας, ποιήσεως καὶ ἀταξίας, ὡς πᾶσα ἄλλη.

Τὸ ὃ ἀληθές ἐστιν ἐνδιαφέρει πλέον. Ἡ γραμματικὴ τοῦ Πάνινι ἔοικεν ἐπίσημῳ συστήματι. Λαμβάνει εἰσόδους, ἐφαρμόζει τεταγμένας πράξεις καὶ παράγει ἐξόδους. Οὐ περιγράφει τὴν Σανσκριτικὴν ἔξωθεν, ὡς ὁδηγὸς ξένης εἰς ξένην λίστα φράσεων. Προτυπώνει τὴν Σανσκριτικὴν ἔνδοθεν, ὡς γεννητικὴν μηχανὴν ἥτις, τρεχομένη ὀρθῶς, παράγει τοὺς ὀρθοὺς τύπους.

Τύπος τις εἶναι ἔξοδος κεκρυμμένης διαδικασίας

Νόει λέξιν τινὰ συνήθη Σανσκριτικὴν ὡς τὸ ὁρατὸν πέρας διαδικασίας. Ὑποκάτω κεῖται ῥίζα τις φέρουσα κεντρικὴν σημασίαν. Οἱ κανόνες τοῦ Πάνινι προσαρτῶσι τὸ ὀρθὸν ἐπίθημα, εἶτα δὲ ἐπάγουσι ἀκολουθίαν μεταβολῶν φθόγγων, ὧν ἔνιαι ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ τί ἄλλοι κανόνες ἤδη ἔπραξαν. Ἡνίκα ὁρᾷς τὴν πλεγμένην λέξιν, μικρὰ ἀπαγωγὴ ἤδη ἔτρεξε καὶ περαιώθη. Ἡ αὐτὴ λογικὴ κυβερνᾷ τὸ sandhi, τὸν τρόπον καθ᾽ ὃν φθόγγοι ἐπὶ ὁρίων λέξεων συντήκονται καὶ μεταβάλλονται ὥστε ὁ λόγος ῥέῃ: οὐ τυχαία μαλάκυνσις, ἀλλ᾽ ἡ προβλεπτὴ ἔξοδος κανόνων διατυπωμένων.

Διὰ τοῦτο οἱ νεώτεροι ἀναγνῶσται ἐπαναλαμβάνουσι πρόσφευγοντες εἰς ὑπολογιστικὰς μεταφοράς. Οὐχ ὅτι ἡ ἀρχαία Ἰνδία εἶχε φορητοὺς ὑπολογιστάς, ἀλλ᾽ ὅτι ὁ Πάνινι εἶχέ τι ὃ ἔτι ποιεῖ τοὺς συγχρόνους γλωσσολόγους αἰσθάνεσθαι ἀρχαρίους: βαρύτατα συνεσταλμένην θεωρίαν γλώσσης, γεγραμμένην ὡς διαδικασίαν. Νεώτερον ἔργον ἔλυσε καὶ μακρόχρονα αἰνίγματα περὶ τοῦ πῶς οἱ κανόνες αὐτοῦ λύουσι συγκρούσεις, ἄλλοι δὲ ἐρευνηταὶ ᾠκοδόμησαν λογισμικόν τι προσομοιοῦν μέρη τοῦ συστήματος αὐτοῦ ὥστε αὐτομάτως γεννᾶν Σανσκριτικοὺς τύπους.

Μὴ μάνθανε Σανσκριτικήν. Τρέχε αὐτήν.

Ὧδε ἡ ἐκ νέου διατύπωσις, καὶ αὕτη εἶναι ἐκείνη περὶ ἧς τὸ PRAVIEL ᾠκοδόμηται. Ῥῆμά τι οὐκ ἔστι λέξις ἀπομνημονευτέα καθ᾽ ἑαυτήν. Ἔστιν ἔκβασις ἀπαγωγῆς ἣν δύνασαι μαθεῖν ἐκτελεῖν. Καθαρὰ πρότασίς τις ἔστιν ἐπιφάνεια μηχανῆς ἣ ἤδη ἔτρεξεν.

Λάβε οὖν ῥίζαν τινά. Πρόσθες ἐπίθημα. Ἄτρεχε τοὺς νόμους φθόγγων καὶ ἄτρεχε τὸν τύπον ἀναδυόμενον. Οὕτω πραχθέντος, ἡ γραμματικὴ παύει αἰσθανομένη ποινή τις δι᾽ ἐκεῖνον ὅστις βούλεται ἀναγιγνώσκειν τὴν Μπχαγκαβὰντ Γκιτά ἢ τὴν Ῥίγβεδα ἐν πρωτοτύπῳ. Ἄρχεται αἰσθανομένη ὅπερ ἔστιν: ἀρχαία μηχανή, μανθανόμενη χειρίζεσθαι, ἣ γεννᾷ καλὴν Σανσκριτικὴν ἐπὶ πλείονα χρόνον ἢ ὅσον οἱ πλεῖστοι πολιτισμοὶ ὑπῆρξαν.

Πηγαί

• Λύσις τοῦ μεγίστου αἰνίγματος γραμματικῆς (Πανεπιστήμιον τοῦ Καίμπριτζ)
• Νέον ὑπολογιστικὸν σχῆμα διὰ τοὺς εὐφωνικοὺς συνδυασμοὺς ἐν τῇ ἐπεξεργασίᾳ Σανσκριτικῆς (arXiv)
• Πρὸς αὐτόματον γέννησιν παραγώγων ὀνομάτων ἐν Σανσκριτικῇ διὰ προσομοιώσεως τοῦ Πάνινι (arXiv)