Ἓξ Λέξεις ἃς ἡ Ἀγγλικὴ οὐ Δύναται Χωρῆσαι

Πᾶσα μετάφρασις σειρά ἐστι μικρῶν ἀλλ᾽ ἀναγκαίων προδοσιῶν. Ὁ μεταφραστὴς λέξιν συναντᾷ ἥτις τρία ἅμα σημαίνει, βλέπει εἰς τὴν μίαν χώραν ἣν ἡ Ἀγγλικὴ αὐτῷ δίδωσι, καὶ ἀναγκάζεται ἑλέσθαι. Αἱ ἄλλαι δύο σημασίαι σιωπῇ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους καταλείπονται. Ποίησον τοῦτο μυριάκις, καὶ ἔχεις μετάφρασιν· πιστήν, εὐανάγνωστον, καὶ στερουμένην ἀκριβῶς ἐκείνου ὃ τὸ πρωτότυπον ἄξιον ἀναγνώσεως ἐποίει.

Τὸ ἄριστον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ μανθάνειν ἀρχαίαν γλῶσσαν οὐκ ἔστιν ἡ γραμματική. Αὗται αἱ λέξεις εἰσίν, αἱ ἐρχόμεναι ἤδη φέρουσαι πλέον ἢ ἡ Ἀγγλικὴ δύναται βαστάζειν. Ἰδοὺ ἓξ αὐτῶν.

Λέξεις αἳ ἐξεπίτηδες πλέον ἢ ἓν σημαίνουσι

λόγος, logos (Ἑλληνικά). Τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον ἀνοίγει «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος», καὶ πᾶσα Ἀγγλικὴ Βίβλος ἀνάγκη ἐπὶ μιᾷ λέξει στοιχηματίσαι, ὡς τὰ πολλὰ «Word». Ἀλλ᾽ ὁ λόγος σημαίνει καὶ αἰτίαν, ἀφήγησιν, ἐπιχείρημα, ἀναλογίαν, ἀρχήν, τὴν λογικὴν δομὴν τοῦ κόσμου. Ὅτε ὁ Ἡράκλειτος λέγει πάντα κατὰ τὸν λόγον γίγνεσθαι, οὐ λέξιν ἐννοεῖ, ἀλλά τι ὡς τὴν κρυπτὴν λογικὴν τῆς πραγματικότητος. Ἡ Ἀγγλικὴ ἀναγκάζει σε ἓν πρόσωπον αὐτοῦ ἑλέσθαι καὶ τὰ λοιπὰ κρύψαι.

pietas (Λατινικά). Ὁ ἥρως τοῦ Βεργιλίου, Αἰνείας, εἰσάγεται ὡς pius Aeneas, καὶ πειράζει μεταφράσαι «Αἰνείας εὐσεβής», ἀνὴρ θρησκευτικός. Τοῦτο σχεδὸν τὸ ἐναντίον τῆς σημασίας ἐστίν. Ἡ pietas ἀφοσίωσίς ἐστι πρὸς ὃ ὀφείλεις· τοῖς θεοῖς, ναί, ἀλλὰ καὶ τῷ πατρί, τῷ τέκνῳ, τῇ πατρίδι, τοῖς νεκροῖς σου. Ὁ Αἰνείας pius ἐστὶν ὅτε τὸν γέροντα πατέρα ἐπὶ τῶν ὤμων ἐκ τῆς φλεγομένης Τροίας φέρει. Ἡ ἡμετέρα λέξις «εὐσεβὴς» εἰς τὸ εἰς ἐκκλησίαν φοιτᾶν ἐστενώθη καὶ τὸν ἐπὶ τῶν ὤμων πατέρα ἀπώλεσεν.

חֶסֶד, ḥesed (Ἑβραϊκά). Οἱ Ψαλμοὶ πάλιν καὶ πάλιν εἰς ταύτην τὴν λέξιν ἐπανέρχονται, καὶ οἱ μεταφρασταὶ ἐπείρασαν «στοργικὴν χρηστότητα», «στερεὸν ἔρωτα», «ἔλεος», «πίστιν», καὶ ἁπλῶς «χάριν». Ἐστὶ ταῦτα πάντα· ἔρως ὃς καὶ φυλαχθεῖσα ὑπόσχεσίς ἐστι, χρηστότης ἥτις καὶ διαθήκης πίστις. Ὅτε ὁ Ψαλμὸς 136 ἐπαναλαμβάνει τὸ ḥesed τοῦ Θεοῦ εἰς αἰῶνα μένειν, οὐδεμία μία Ἀγγλικὴ λέξις δύναται τὸ μένον εἶναι.

Λέξεις μεθ᾽ ὅλης κοσμοθεωρίας ἔνδον

धर्म, dharma (Σανσκριτικά). Ἐν τῇ Μπαγκαβὰντ Γκιτά, ὁ πολεμιστὴς Ἀρτζούνα πρὸ μάχης παγιοῦται ὅτι δύο καθήκοντα συγκρούονται, καὶ ἡ κρίσις μιᾷ λέξει λέγεται· dharma. Σημαίνει ἅμα νόμον, καθῆκον, δικαιοσύνην, τὴν ἠθικὴν τάξιν τοῦ κόσμου, τὸν τρόπον καθ᾽ ὃν δεῖ πρᾶγμά τι φέρεσθαι, καί τι ἐγγὺς τῇ «θρησκείᾳ». Μετάφρασον αὐτὸ εἰς ἓν τούτων, καὶ τὸ δίλημμα τοῦ Ἀρτζούνα εἰς μέρος ἑαυτοῦ συστέλλεται.

ἀκρασία, akrasia (Ἑλληνικά). Ἡ Ἀγγλικὴ ἀνάγκη ἐπὶ φράσιν καταφυγεῖν· «ἀσθένειαν βουλήσεως» ἢ «ἔλλειψιν ἐγκρατείας». Οἱ δὲ Ἕλληνες ἓν ὄνομα εἶχον διὰ τὸ παράξενον ἐκεῖνο καὶ οἰκεῖον ἀνθρώπινον γεγονός· τὸ εἰδέναι ἀκριβῶς ὃ δεῖ ποιεῖν καὶ ὅμως ἄλλο ποιεῖν. Ὁ Ἀριστοτέλης σπουδαίαν φιλοσοφίαν αὐτῷ ἀφιεροῖ· ὁ Σωκράτης τοσοῦτον ἀπορητικὸν αὐτὸ ηὗρεν ὥστε ἡμιθεν ἠρνήθη δυνατὸν εἶναι. Ἐστὶν ἡ λέξις πάσης τεθραυσμένης ἀποφάσεως, καὶ ἡ Ἀγγλικὴ οὐδέποτε ἴδιον ὄνομα αὐτῇ ἔδωκεν.

仁, rén (Σινικὴ Κλασική). Ἡ κεντρικὴ ἀρετὴ τοῦ Κομφουκίου γράφεται τῷ χαρακτῆρι «ἄνθρωπος» παρὰ τὸν χαρακτῆρα «δύο» τεθέντι. Ἐστὶν ἡ ἀνθρωπία, ἡ εὐμένεια, ἡ ποιότης τοῦ πλήρως καὶ ὀρθῶς ἄνθρωπον εἶναι πρὸς ἄλλους ἀνθρώπους. Ἡ «εὐμένεια» ὡς δωρεά τις ἠχεῖ. Τὸ rén ἐγγύτερόν ἐστι πάσῃ τῇ τέχνῃ τοῦ ἀγαθὸν ἄνθρωπον εἶναι ἐν συνουσίᾳ ἄλλων, καὶ τὸ σχῆμα αὐτοῦ—ἄνθρωπος σὺν δύο—αὐτὸ μικρὸν ἐπιχείρημά ἐστιν ὅτι οὐ δύνασαι μόνος ἀνθρώπινος εἶναι.

Τί κερδαίνεις ὅτε παύῃ μεταφράζων

Ὁ σκοπὸς οὐκ ἔστιν ὅτι αἱ μεταφράσεις κακαί εἰσι. Ἡρωικαί εἰσι, καὶ οἱ πλεῖστοι ἡμῶν ταύτας τὰς παραδόσεις τὸ πρῶτον δι᾽ αὐτῶν συναντῶμεν. Ὁ σκοπὸς ἐστιν· ἡ μετάφρασις ἀπόφασίς ἐστιν ἀντὶ σοῦ γενομένη, ἅπαξ, καὶ πεπηγυῖα. Μάθε τὴν γλῶσσαν καὶ τὴν ἀπόφασιν ἀναλαμβάνεις. Πάσας τὰς σημασίας ἅμα ὁρᾷς, καὶ αὐτὸς κρίνεις εἰς ποίαν πρότασίς τις στηρίζεται.

Ἓξ λέξεις φέρειν μετὰ σεαυτοῦ·

• λόγος (LOG-oss), λόγος, αἰτία, ἀφήγησις, ἡ λογικὴ τῶν πραγμάτων.
• pietas (pee-EH-tas), ἀφοσίωσις τοῖς θεοῖς, τῇ οἰκογενείᾳ, τῇ πατρίδι ἅμα.
• חֶסֶד (HEH-sed), στερεὸς ἔρως ὃς καὶ πίστις καὶ ἔλεός ἐστι.
• धर्म (DHAR-ma), καθῆκον, νόμος, δικαιοσύνη, ἡ τάξις τοῦ κόσμου.
• ἀκρασία (a-kra-SEE-a), τὸ ἀγαθὸν εἰδέναι καὶ μὴ δύνασθαι ποιεῖν.
• 仁 (rén), ἀνθρωπία, ἡ τέχνη τοῦ πλήρως ἄνθρωπον εἶναι πρὸς ἄλλους.

Οὐ δεῖ σε γλώσσης κρατῆσαι ἵνα τοῦτο αἴσθῃ. Δράξ τις τῶν φερουσῶν αὐτῆς λέξεων ἤδη μεταβαλεῖ τὸν τρόπον ᾧ πᾶν τὸ ἐξ αὐτῆς μεταφρασθὲν ἀναγιγνώσκεις. Διὰ τοῦτο τὸ PRAVIEL ἔστιν· ἵνα σε ἀπὸ τῶν πρώτων σου γραμμάτων εἰς τὸ σημεῖον φέρῃ ὅπου τὸ πρωτότυπον παύεται ἀλλοτρίας ἐκλογῆς εἶναι καὶ γίγνεται ἡ σὴ αὐτοῦ συνάντησις.

Πηγαί

• Ἰωάννης 1:1, Ἑλληνικὸν κείμενον (Bible Hub)
• Βεργίλιος, Αἰνειάς, Βιβλίον Α΄ (Perseus Digital Library)
• Ψαλμὸς 136 καὶ ἡ σημασία τοῦ ḥesed (ἐπισκόπησις)
• Ἀριστοτέλης περὶ ἀκρασίας, Ἠθικὰ Νικομάχεια Βιβλίον Ζ΄ (ἐπισκόπησις)
• Ren (Κομφουκιανὴ ἀρετή) (ἐπισκόπησις)