Νῦν Δυνάμεθα Ἀκούειν τοῦ Κομφουκίου

Εἰπὲ τὸ ὄνομα τοῦ Κομφουκίου μεγάλῃ τῇ φωνῇ. Ἐν τῇ Μανδαρινικῇ Κὸγκ Τσίου λέγεται, δύο συλλαβαὶ ὁμαλαὶ καὶ σαφεῖς. Νῦν δὲ τὸ ἄτοπον· αὐτὸς γὰρ ὁ ἀνὴρ ἴσως οὐκ ἂν αὐτὸ ἔγνω.

Ἀναπλάσας τὸ ἐπώνυμον αὐτοῦ 孔, ὡς περὶ τὸ 500 π.Χ. εἰκὸς ἐφθέγγετο, εὑρήσεις τι ἐγγύτερον τῷ khˤongʔ· δασὺ κάππα, στενωθεῖσα ἡ φάρυγξ, μικρόν τι κλεῖσμα ἐπὶ τέλει, καὶ οὐδεὶς τόνος οἷον ἡ Μανδαρινικὴ τόνον νοεῖ. Τὸ δὲ ὅλον ὄνομα αὐτοῦ, 孔丘, ἐγγύς πως khˤongʔ khwə γίγνεται. Ἡ γλῶσσα τῶν τοῦ Κομφουκίου βιβλίων συμπλέγματα συμφώνων εἶχε καὶ συλλαβὰς τῇ φάρυγγι στενουμένας. Ἄλλου κόσμου φωνὴν εἶχεν, ὅτι καὶ ἄλλος κόσμος ἦν.

Τοῖς πλείστοις τῶν τὴν Σινικὴν λαλούντων ἡ ἀρχαία γραφή, 文言文, πρᾶγμά ἐστιν ἐπὶ τραπέζης γνωριζόμενον· μέρος τι τῶν ἐξετάσεων, τεῖχος χαρακτήρων, πρᾶγμα λυόμενον εἶτα κλειόμενον. Ῥᾴδιον δὲ ἐπιλαθέσθαι ὅτι ὄπισθεν τῶν χαρακτήρων στόμα ἦν. Ἄνθρωποι γὰρ ταῦτα τὰ ῥήματα ἔλεγον· ἐν αὐτοῖς ἤριζον καὶ ἔσκωπτον καὶ ηὔχοντο. Ἐν δὲ τοῖς τελευταίοις δεκαετηρίσιν οἱ φιλόλογοι σιωπῇ τὰ πολλὰ ἀνεῦρον τοῦ ὅπως ὄντως ταῦτα τὰ ῥήματα ἐφθέγγετο.

Ἡ γραφὴ ὡς πεπετρωμένον ἴχνος

Οἱ Σινικοὶ χαρακτῆρες δοκοῦσιν εἶναι γραφὴ ἥκιστα φωνητικὴ τῶν ἐπὶ γῆς· τῇ δὲ ἀληθείᾳ φωνῆς τι ταμιεῖον ἐν φανερῷ κρύπτουσιν.

Οἱ πλεῖστοι χαρακτῆρες ἔκ τε μέρους σημαίνοντος καὶ μέρους φωνοῦντος συγκεῖνται. Ὁ χαρακτὴρ 馬 (Μανδαρινιστὶ mǎ, «ἵππος») ὡς φωνητικὸν σημεῖον ἐν ὅλῃ οἰκογενείᾳ ἄλλων χαρακτήρων εὑρίσκεται. Τοῦτο δὲ μόνον νοῦν ἔχει εἰ ἐκεῖνοι οἱ χαρακτῆρες ποτὲ τῷ «ἵππῳ» ὡμοιοκατέληκτον ἢ σχεδὸν ὡμοιοκατέληκτον. Εἰ δὲ ἱκανὰς τῶν τοιούτων οἰκογενειῶν διώκοις, δύναιο ἂν τὰς παλαιὰς προφορὰς συλλογίζεσθαι, ὥσπερ ἄν τις μέλος ἀπολωλὸς ἐκ τῶν περὶ αὐτὸ ἔτι ὄντων συμφωνιῶν ἀναπλάσειεν. Ἀναπλασθεὶς δὲ ὁ 馬 mˤraʔ γίγνεται, ῥῶ τινι ἐν μέσῳ κεκρυμμένῳ ὃ ἡ Μανδαρινικὴ πάλαι κατέπιεν.

Τρεῖς πηγαὶ μαρτυριῶν ἐνταῦθα συρρέουσιν. Ἡ μὲν πρώτη αἱ ἐν τοῖς χαρακτῆρσιν οἰκογένειαι αἱ φωνητικαί. Ἡ δὲ δευτέρα ἡ ὁμοιοκαταληξία· τὸ γὰρ Shijing, τὸ Βιβλίον τῶν ᾨδῶν, μεστόν ἐστιν ᾀσμάτων ἃ τῇ μὲν ἀρχαίᾳ Σινικῇ ὁμοιοκαταληκτεῖ, τῇ δὲ Μανδαρινικῇ οὐδαμῶς· τὸ δὲ σχῆμα τοῦ τί ποτε τίνι ὡμοιοκατέληγε χάρτης ἐστὶ τῶν παλαιῶν φωνηέντων. Ἡ δὲ τρίτη τὰ δάνεια ῥήματα, ὅσα ἐκ τῶν γειτόνων γλωσσῶν εἰσηνέχθη καὶ εἰς αὐτὰς ἐξηνέχθη, ἃ τὰς παλαιὰς προφορὰς ὥσπερ ζῷα ἐν ἠλέκτρῳ κατέψυξεν.

Ἡ νῦν νενομισμένη ἀνάπλασις ἐκείνη ἐστὶν ἣν Οὐίλλιαμ Βάξτερ καὶ Λωρέντιος Σαγὰρτ τῷ 2014ῳ ἔτει ἐξέδοσαν, μετὰ βάσεως δεδομένων δωρεὰν παρεχομένης, σχεδὸν πεντακισχιλίων λημμάτων, ἣν πᾶς τις λαβεῖν δύναται. Οὕτω δὲ ἀκριβής ἐστιν ὥστε ταπεινή. Ὅπου δὲ αἱ μαρτυρίαι ἐκλείπουσιν, ἡ σημείωσις αὐτὸ δηλοῖ· ἀγκύλαι γὰρ περὶ φθόγγον τι σημαίνουσι «τοιοῦτόν τι, ἀλλ' οὐ βέβαιον ἡμῖν». Ἡ δὲ τοιαύτη ἀλήθεια τοὐναντίον ἐστὶ τῆς ῥᾳθυμίας, καὶ ἄξιον θαυμάσαι.

Γλῶσσα οὐδένα τόνον ἔχουσα

Ὧδε τὸ πρᾶγμα ὃ τοὺς πολλοὺς ἐπέχειν πέφυκεν. Ἡ γὰρ ἀρχαία Σινική, ἡ τοῦ Κομφουκίου καὶ τῶν ᾨδῶν γλῶσσα, ὡς τὸ εἰκὸς οὐδένα ὅλως τόνον εἶχεν.

Οἱ τόνοι οἳ νῦν τῇ Μανδαρινικῇ ἢ τῇ Καντωνικῇ παντάπασιν ἀναγκαῖοι δοκοῦσιν, ἐν ἀρχῇ οὐκ ἦσαν· ἀλλὰ διὰ πολλῶν αἰώνων ἐκ φθόγγων ὕστερον ἀπολομένων ηὐξήθησαν. Ὅτε γὰρ συλλαβή τις εἰς μικρόν τι τῆς φάρυγγος κλεῖσμα ἢ εἰς σῖγμα ἐτελεύτα, καὶ τοῦτο τὸ τέλος κατ' ὀλίγον ἀπερρύη, ὁ τόνος ὁ καταλειφθεὶς εἰς τόνον ὡρίσθη. Οἱ τόνοι οὖν τρόπον τινὰ εἴδωλά εἰσι συμφώνων ἀφανισθέντων.

Ὅσῳ οὖν βαθύτερον ἴοις, τοσούτῳ ἧττον ἡ γλῶσσα τόνων ἐχομένη φαίνεται, μᾶλλον δὲ συμπλεγμάτων καὶ καταλήξεων καὶ ὑφῆς τινος ἰδίας. Τὸ γὰρ σύνθετον 司馬, sīmǎ, τίτλος τις δηλῶν ἐγγύς που «τὸν τῆς οἰκίας ἄρχοντα», κατὰ λέξιν «διοικεῖν-ἵππον» σημαίνει, καὶ τῇ ἀρχαίᾳ Σινικῇ ἐγγύς πως s.ə-mraʔ γίγνεται. Σχεδὸν αἰσθάνοιο ἂν τοῦ συμπλέγματος ἐν τῷ στόματι.

Οὐδὲν δὲ τούτων ἠχογράφημά ἐστιν, καὶ οἱ φιλαλήθεις φιλόλογοι τοῦτο σαφῶς λέγουσιν. Ἡμεῖς γὰρ συστήματα μετὰ βεβαίας πίστεως ἀναπλάσσομεν· τίνες φθόγγοι τίσιν ἀντέκειντο, πῶς αἱ συλλαβαὶ συνετίθεντο. Ἡ δὲ ἀκριβὴς μουσική, τὸ λεπτὸν τῆς ὕλης, ἔτι ἀμφισβητεῖται, καὶ τὸ τοῦ Βάξτερ καὶ Σαγὰρτ σύστημα κριτὰς ἔχει σπουδαίους οἳ ἄλλας ἀναπλάσεις προτιμῶσιν. Ἀλλὰ τό γε μέγα δόγμα μένει βέβαιον. Γλῶσσα γὰρ ἦν λαλουμένη, οὐχ ὑπὸ σοφῶν μόνον ἀλλ' ὑπὸ πάντων λαλουμένη, καὶ οὐδὲν τῇ τῶν διδασκαλείων μορφῇ ὁμοία ἦν.

Πέντε λέξεις, καὶ πῶς ἴσως ἐφθέγγοντο

Τὸ διάστημα μεταξὺ τῆς νῦν ἀναγνώσεως καὶ τῆς ἀναπεπλασμένης ὅλον τὸ διήγημα ἐν μικρῷ ἐστιν·

• 孔 (Μανδαρινιστὶ Kǒng) ἀναπεπλασμένον khˤongʔ, τὸ ἐπώνυμον τοῦ Κομφουκίου.
• 馬 (Μανδαρινιστὶ mǎ) ἀναπεπλασμένον mˤraʔ, ἵππος, μετὰ τοῦ ἔνδον ἀπολωλότος r.
• 丘 (Μανδαρινιστὶ Qiū) ἀναπεπλασμένον khwə, τὸ ἴδιον ὄνομα τοῦ Κομφουκίου, «λόφος».
• 有 (Μανδαρινιστὶ yǒu) ἀναπεπλασμένον ɢʷəʔ, ἔχειν.
• 司馬 (Μανδαρινιστὶ sīmǎ) ἀναπεπλασμένον s.ə-mraʔ, οἰκονόμος τις, κατὰ λέξιν «διοικεῖν-ἵππον».

Τὸ οὖν τὴν ἀρχαίαν Σινικὴν ὡς κρυπτογράφημα μόνον ἐπὶ σελίδος μανθάνειν πόρρωθεν αὐτὴν ἔχειν ἐστίν. Τὸ δὲ ὡς γλῶσσαν αὐτὴν μανθάνειν, τῆς ἀνευρεθείσης αὐτῆς φωνῆς ἐν τοῖς ὠσὶν οὔσης, ἐγγυτέρω πως ἑστάναι ἐστὶ τῶν πρώτων ταῦτα τὰ ῥήματα εἰπόντων, καὶ ἀμυδρῶς ἀκούειν φωνῆς προγόνου. Τοῦτο δὲ τὸ ἐγγὺς εἶναι αὐτό ἐστιν ὃ ἡ PRAVIEL σοὶ παρέχειν πέφυκεν· οὐκ ἐπιτομὴν τῆς παραδόσεως, ἀλλ' ὁδόν τινα εἰς αὐτὴν δι' αὐτῶν τῶν ῥημάτων, καὶ νῦν ἐγγύς τι τῆς ἰδίας αὐτῆς φωνῆς.

Πηγαί

• Ἡ τοῦ Βάξτερ καὶ Σαγὰρτ ἀνάπλασις τῆς ἀρχαίας Σινικῆς (δεδομένα καὶ συγγράμματα)
• Φωνολογία τῆς ἀρχαίας Σινικῆς (ἐπισκόπησις)
• Ἀναπλάσεις τῆς ἀρχαίας Σινικῆς (ἀντίπαλα συστήματα)
• Βάξτερ καὶ Σαγάρτ, σχέδιον τῆς μεθόδου (2015)