Οἱ Ῥωμαῖοι Κατέλιπον Ἡμῖν τὰς Ἐπιστολὰς τοῦ Μίσους Αὐτῶν

Περὶ τὸ ἔτος ἑκατοστόν, ἐν ὑγρῷ φρουρίῳ ἐν τῇ βορείᾳ Βρεττανίᾳ, ὀλίγον πρὸς νότον ὅπου τὸ Τεῖχος τοῦ Ἁδριανοῦ ἔμελλε ταχέως ἀναστήσεσθαι, γυνή τις ὀνόματι Κλαυδία Σεουήρα ὑπηγόρευσε πρόσκλησιν εἰς ἑορτήν. Γραφεύς τις τὸ πλεῖστον αὐτῆς χειρὶ ἠσκημένῃ ἔγραψεν. Εἶτα ἡ Σεουήρα αὐτὴ τὴν γραφίδα ἔλαβε καὶ κάτω ὀλίγας λέξεις τῇ τραχυτέρᾳ αὐτῆς χειρὶ προσέθηκε· sperabo te soror, «προσδέξομαί σε, ἀδελφή», καὶ ἀποχαιρετισμὸν καλοῦσα τὴν φίλην αὐτῆς anima mea, «ψυχή μου φιλτάτη».

Αὗται αἱ λέξεις τοῦ ἀποχαιρετισμοῦ εἰσιν, ὅσον οἶδέ τις, ἡ ἀρχαιοτάτη σῳζομένη γραφὴ ἐν τῇ Λατινικῇ ὑπὸ γυναικός. Οὐ ποίημα, οὐ μνημεῖον, ἀλλὰ πρόσκλησις γενεθλίων.

Θὲς ἐκείνην τὴν τρυφερότητα παρὰ τὴν ἑτέραν φωνὴν ἣν οἱ Ῥωμαῖοι κατέλιπον ἐν τῇ γῇ, καὶ ἔχεις τὰ δύο ἐπίπεδα τοῦ καθημερινοῦ Ῥωμαϊκοῦ βίου. Ἐκ τῆς ἱερᾶς πηγῆς ἐν Βὰθ (Bath), κατάρα κλέπτου· ὁ τὴν Οὐιλβίαν (Vilbia) ἀπ᾽ ἐμοῦ ἄρας γενέσθω ῥευστὸς ὡς ὕδωρ. Ἡ κάρτα τῶν γενεθλίων καὶ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ μίσους, γεγραμμέναι ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πολιτισμοῦ, ἐξορυχθεῖσαι ἐκ τοῦ αὐτοῦ ὑγροῦ Βρεττανικοῦ ἐδάφους.

Αἱ ἐπιστολαὶ ἃς οὐδεὶς ἤθελεν ἡμᾶς ἀναγνῶναι

Ἡ πρόσκλησις τῶν γενεθλίων μία ἐστὶ τῶν πινακίδων τῆς Οὐινδολάνδας (Vindolanda), λεπτὰ ξύλινα φύλλα μεγέθους ταχυδρομικῆς κάρτας μέλανι γεγραμμένα, τὸ πρῶτον ἀποκαλυφθέντα τῷ 1973 ὅτε σκαπανεύς τις γραφὴν ἐπὶ τοῦ ὃ ἐφαίνετο ξύλινον ἀπόξυσμα κατενόησε. Τὸ Βρεττανικὸν Μουσεῖον νῦν πλέον ἢ 1700 αὐτῶν φυλάσσει, καὶ ὁ τόπος ἔτι πλείονας ἀποδίδωσι· καινὴ δέσμη ἀνεφάνη ἔναγχος τῷ 2023.

Ὃ ποιεῖ αὐτὰς τιμίας ἐστὶν ὅτι παντελῶς κοινότητι ἔχουσι. Οὐκ ἔστι λογοτεχνικὴ Λατινικὴ εἰς τοὺς αἰῶνας ἐστιλβωμένη, ἀλλ᾽ ἡ γραφικὴ ὕλη καὶ αἱ φλυαρίαι μεθορίου φρουρᾶς. Μία πινακὶς οὐσιωδῶς σημείωμα δέματός ἐστιν, εὐχαριστοῦσά τινι ὑπὲρ ἀποστολῆς ἥτις εἶχε κνημῖδας, σανδάλια, καὶ δύο ζεύγη περισκελίδων, τὰς μικρὰς παραμυθίας ὧν στρατιώτης ἐδεῖτο πρὸς τὸν Βρεττανικὸν χειμῶνα. Ἑτέρα ἐστὶ σαρκαστικὴ στρατιωτικὴ ἐκτίμησις τῶν ἐγχωρίων, ἀπορριπτομένων τῷ ὑποκοριστικῷ Brittunculi, «οἱ ἄθλιοι μικροὶ Βρεττανοί», λεγομένων μάχεσθαι ἄνευ πρεπούσης πανοπλίας. Μόνη πινακίς ἐστιν ὅπου ἡ ὕβρις αὕτη φαίνεται, ὥστε πλέον ἡμῖν λέγει περὶ τῆς στάσεως ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ἢ περὶ τῆς Ῥώμης, ἀλλ᾽ ἐστὶ θαυμασίως ἀνθρωπίνη χλεύη διασωθεῖσα.

Ἀνάγνωθι σωρὸν τούτων, καὶ ἡ μεθόριος παύεται γραμμὴ ἐπὶ χάρτου οὖσα. Γίγνεται τόπος ὅπου οἱ ἄνθρωποι ἐρρίγουν, οἴκαδε ἔγραφον, περὶ τῶν γειτόνων ἐπαρῶντο, καὶ ἀλλήλοις γενέθλια ἑστίατα ἐποίουν.

Εὐχαὶ πρὸς διάλυσιν κλέπτου

Αἱ δὲ κατάραι τὸ ἕτερον ἥμισυ τῆς εἰκόνος εἰσί, καὶ ἴσως ἔτι μᾶλλον ζῶσιν.

Ἐν ταῖς Ἀκουαῖς Σούλιδος (Aquae Sulis), τῇ θερμῇ πηγῇ ἣν οἱ Ῥωμαῖοι εἰς ναὸν ἐν Βὰθ ᾠκοδόμησαν, οἱ προσκυνηταὶ πεπτυγμένα φύλλα μολίβδου καὶ κασσιτέρου εἰς τὸ ὕδωρ ἔρριπτον, ἐγκεχαραγμένα ᾧ οἱ μελετηταὶ defixiones καλοῦσι, κατάρας δεσμοῦ. Περὶ 130 αὐτῶν ἀνακτηθεῖσαι εἰσίν. Σχεδὸν πᾶσαί εἰσιν ἃς οἱ εἰδήμονες ἠπίως «εὐχὰς ὑπὲρ δικαιοσύνης» ὀνομάζουσι· ἐληστεύθη τις, καὶ αἰτεῖ τὴν θεὰν Σοῦλιν (Sulis) ποιῆσαι τὸν βίον τοῦ κλέπτου ἀφόρητον ἕως ἂν τὰ ἀγαθὰ ἐπανέλθῃ.

Τὰ σενάρια ἀλγεινῶς οἰκεῖά ἐστι. Λουόμενός τις ἐκ τοῦ ἀποδυτηρίου ἐξέρχεται καὶ τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ ἀπολωλὸς εὑρίσκει, καὶ γραφεῖ πληρώνει καταρᾶσθαι τὸν λαβόντα· ἡ θεὰ Σοῦλις θάνατον ἐπιβαλέτω, καὶ μήτε ὕπνον μήτε τέκνα αὐτῷ ἐπιτρεπέτω, ἕως ἂν τὸ ἱμάτιόν μου εἰς τὸν ναὸν αὐτῆς κομίσῃ. Μία πινακίς, ἵνα ἡ μαγεία δάκνῃ, γέγραπται πάσης λέξεως ἀνεστραμμένης, κατοπτρικῇ γραφῇ ἵνα κατοπτρικὸν κλέπτην παγιδεύσῃ. Ἑτέρα τοὺς ὑπόπτους ὀνομαστὶ ἀπαριθμεῖ, ὅλον μικρὸν θίασον τῶν ἥκιστα πιστῶν οἰκητόρων κώμης.

Ἐνταῦθα ἔστι θαυμαστὴ γεωγραφικὴ ἰδιοτροπία. Ἐκ τῶν «εὐχῶν ὑπὲρ δικαιοσύνης» τῶν γνωστῶν ἐξ ὅλης τῆς Ῥωμαϊκῆς Δύσεως, ἡ μεγίστη πληθὺς ἐκ Βρεττανίας ἔρχεται. Δι᾽ αἰτίας ἃς οὐδεὶς πλήρως συνίησι, οἱ ἐπαρχιῶται ἐπὶ τῷ χείλει τῆς ἀρχῆς ἀσυνήθως ἐπεδίδοντο τῷ αἰτεῖν τοὺς θεοὺς αὐτῶν ἀπολέσαι τοὺς τὰ πλυνόμενα αὐτῶν κλέπτοντας.

Καὶ ἡ ἐπιστήμη ἔτι προχωρεῖ. Πλήρης ἔκδοσις ἑτέρου θησαυροῦ κατάρων, τῶν πινακίδων ἐκ ναοῦ τοῦ Ἑρμοῦ ἐν Οὔλῃ (Uley), ἔναγχος μόνον ἐξεδόθη, νέα ἐγκλήματα προσθεῖσα, ἐν οἷς ἴσως ἡ πρώτη ἐν Βρεττανίᾳ τεκμηριωμένη περίπτωσις κλαπέντων σμηνῶν μελισσῶν.

Πέντε λέξεις ἐκ τῶν πινακίδων

Ἡ καθημερινὴ Λατινικὴ ὑπὸ τὸν λογοτεχνικὸν κανόνα ἄριστός ἐστι τόπος ἄρξασθαι γλώσσης, ὅτι ἐστὶν ἡ γλῶσσα ᾗ οἱ ἄνθρωποι ὄντως ἐχρῶντο·

• soror (SOR-or), ἀδελφή, ἡ λέξις τῆς Σεουήρας διὰ τὴν φίλην αὐτῆς.
• anima mea (AH-nih-ma MEH-a), «ψυχή μου», «ψυχή μου φιλτάτη», θαυμαστῶς τρυφερόν.
• defixio (deh-FIK-see-o), πινακὶς κατάρας, κατὰ λέξιν «κάθηλωσις κάτω».
• sollemnis (sol-LEM-nis), σεμνός, ἑορταστικός, ἡ λέξις τῶν γενεθλίων ἃ ἑορτάζει.
• Brittunculi (brit-TUN-cu-lee), «οἱ ἄθλιοι μικροὶ Βρεττανοί», ἡ ὕβρις ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, εἰς αἰῶνα πεπηγυῖα.

Ἀξία ἐστὶ φυλάξαι ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἡ εἰλικρίνεια ὅλος ὁ σκοπός ἐστιν· τὸ τὴν Σεουήραν αὐτὴν τὸ ὑστερόγραφον γράψαι ἡ προσεκτικὴ κρίσις τῶν ἐκδοτῶν ἐστιν, οὐ βεβαιότης, καὶ ἔτι ἡ περιβόητος κατάρα τῆς Οὐιλβίας ἀμφισβητεῖται, ἐπεὶ ἡ «Οὐιλβία» ἴσως γυνὴ κλαπεῖσα, ἢ πόρπη κλαπεῖσα, ἢ μάχαιρα κλαπεῖσα εἴη, κατὰ τὸν μελετητὴν ὃν ἐρωτᾷς. Τὸ παρελθὸν οὐ καθαρῶς ἑαυτὸ παραδίδωσιν. Ἀλλ᾽ ἐκείνη ἡ ἀταξία ἐστὶν ἀκριβῶς διὰ τί αἱ λέξεις αὐταὶ διαφέρουσι, καὶ διὰ τί τὸ αὐτόν σε ἀναγιγνώσκειν αὐτάς, ἀντὶ τοῦ πιστεύειν συνόψει, ἐγγύτατόν ἐστιν ᾧ δυνάμεθα ἐν ἐκείνῳ τῷ ἀτμίζοντι Ῥωμαϊκῷ βαλανείῳ στῆναι. Πρὸς τοιαύτην ἀνάγνωσιν τὸ PRAVIEL ᾠκοδόμηται σέ φέρειν.

Πηγαί

• Ἡ πρόσκλησις γενεθλίων τῆς Κλαυδίας Σεουήρας, Tab. Vindol. 291 (Ῥωμαϊκαὶ Ἐπιγραφαὶ τῆς Βρεττανίας)
• Αἱ πινακίδες τῆς Οὐινδολάνδας (Βρεττανικὸν Μουσεῖον)
• Αἱ πινακίδες κατάρων τοῦ Βὰθ (ἐπισκόπησις)
• Ἡ κατάρα τῆς «Οὐιλβίας», RIB 154 (Ῥωμαϊκαὶ Ἐπιγραφαὶ τῆς Βρεττανίας)
• Αἱ πινακίδες τῆς Οὔλης, ἔκδ. Roger Tomlin (Πανεπιστημιακὸν Πιεστήριον Ὀξωνίου, 2024)