Τί νῦν λέγουσιν οἱ τοῦ Βεσουβίου κύλινδροι

Τῇ πέμπτῃ καὶ εἰκοστῇ τοῦ Ἰουνίου, ἐν τῇ Δημοσίᾳ Βιβλιοθήκῃ τῆς Νεαπόλεως, οἱ τοῦ ἀγῶνος τοῦ καλουμένου Vesuvius Challenge προεστῶτες πρᾶγμα ἐξήγγειλαν ὃ οὐδεὶς πρότερον ἔπραξεν· κύλινδρον γάρ τινα Ἡρακλειανὸν ἀπ᾽ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἀνεγνωκέναι, οὐδενὸς αὐτὸν ἀνειλίξαντος.

Ὁ κύλινδρος ἐν τῷ καταλόγῳ γέγραπται ὡς PHerc. 1667, καὶ οὐδεὶς ἂν αὐτὸν ἐλπίδος ἄξιον ἐνόμισεν. Αἱ γὰρ πεῖραι τοῦ ταῖς χερσὶν ἀνοίγειν αὐτὸν τὰς ἔξωθεν στοιβὰς ἀφῃρήκεσαν. «Οὗτος ὁ κύλινδρος παντελῶς ἀνάγνωστος ἐνομίσθη, ὅτε μέρος αὐτοῦ ἠνοίχθη περὶ τὰ ἔτη τὰ ὀγδοήκοντα τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνος», φησὶ Federica Nicolardi ἡ τῶν παπύρων ἐπιστήμων. Λείπεται δὲ πυρὴν πυκνὸς ὡς ὀκτὼ ἑκατοστομέτρων τὸ ὕψος, λείψανον κυλίνδρου ὅς ποτε ἐννεακαίδεκα ἢ τεττάρων καὶ εἴκοσιν ἑκατοστομέτρων ἦν. Ἐντὸς δὲ τοῦδε τοῦ πυρῆνος αἱ διὰ τῶν ἀκτίνων Χ σαρώσεις ηὗρον ὡς 1,4 μέτρα παπύρου περὶ ἑαυτὸν εἱλιγμένου, ἃ φέρει τὰ κάτω μέρη σελίδων Ἑλληνικῶν εἴκοσι καὶ πλειόνων.

Ὅτε περὶ τούτων τῶν κυλίνδρων ἐγράφομεν τῷ Ἰουνίῳ, τὸ ἄγγελμα ἦν ἐπιγραφή τις ἐκ τοῦ ἔνδον κυλίνδρου κεκλεισμένου ἀναγνωσθεῖσα. Τέτταρσι δὲ μησὶν ὕστερον τὸ ἄγγελμα βιβλίον ἐστὶν ὅλον, καὶ οὐ τοιοῦτον οἵῳ ἥδε ἡ βιβλιοθήκη εὐδοκιμεῖ.

Φωνὴ Στωικὴ ἐν βιβλιοθήκῃ Ἐπικουρείᾳ

Ἡ τῶν Παπύρων Ἔπαυλις ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ λέγεται εἶναι ἡ Φιλοδήμου βιβλιοθήκη, φιλοσόφου Ἐπικουρείου τοῦ πρώτου πρὸ Χριστοῦ αἰῶνος, καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἐκεῖθεν μέχρι νῦν ἀνεγνωσμένων ταύτην τὴν εἰκόνα βεβαιοῖ. Ἐπικούρειοι δὲ καὶ Στωικοὶ ἀντίπαλοι ἦσαν. Τὸ μὲν χωρίον τὸ τῷ ἔτει 2023 τὸ μέγιστον τοῦ ἀγῶνος ἆθλον λαβὸν καὶ σκώπτει τοὺς Στωικούς, ὡς οὐδὲν ἔχοντας περὶ ἡδονῆς λέγειν.

Ὁ δὲ PHerc. 1667 ἐκ τοῦ ἑτέρου μέρους ταύτης τῆς ἀμφισβητήσεως ἥκει. Ὡς γὰρ οἱ ἐρευνηταὶ λέγουσι, πραγματεία ἐστὶ περὶ ἠθῶν, ζητοῦσα ὡς εἰκὸς εἰ οἱ ἄνθρωποι εἰς τελειότητα ἠθικὴν ἀφικέσθαι δύνανται, καὶ τὰ τεκμήρια σημαίνει σύγγραμμα Στωικὸν τοῦ δευτέρου πρὸ Χριστοῦ αἰῶνος, ἴσως δὲ τοῦ τρίτου λήγοντος. Ἡ δὲ ἐσχάτη σῳζομένη σελὶς Ἀριστοκρέοντα ὀνομάζει, τὸν τῆς ἀδελφῆς υἱὸν καὶ μαθητὴν Χρυσίππου, ὃς μάλιστα πάντων τὴν ἀρχαίαν Στοὰν εἰς τέχνην κατέστησεν.

Ἐντεῦθεν ἐλπὶς φανερὰ ἐγένετο τὸν συγγραφέα αὐτὸν εἶναι Χρύσιππον. Ταύτην δὲ τὴν ἐλπίδα χαλαρῶς ἔχετε. Ἡ γὰρ παλαιὰ παράδοσις πλείω ἢ ἑπτακόσια βιβλία αὐτῷ ἀνατίθησιν, οὐδεμία δὲ πραγματεία αὐτοῦ ὅλη σῴζεται· διὰ τοῦτο δὴ κείμενον Στωικὸν αὐτόχειρ τοσούτου ἂν ἄξιον εἴη. Ἀλλ᾽ ὄνομα ἐν τῇ ἐσχάτῃ σελίδι οὐκ ἔστιν ὑπογραφή. Ἡ γὰρ τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Κεντουκίου ἀγγελία τὸν συγγραφέα ἄγνωστον λέγει, τὸν δὲ Χρύσιππον ἕνα τῶν ἐνδεχομένων. Οὐδὲ πρὸ τοῦ Ἰουνίου ἡ βιβλιοθήκη ἀκραιφνῶς Ἐπικουρεία ἦν· κύλινδρος γὰρ λελωβημένος τῶν Χρυσίππου Λογικῶν ζητημάτων, ὁ PHerc. 307, ἐκεῖ πάλαι ἐγνωρίσθη. Καινὸν δέ ἐστι πραγματεία ἠθικὴ τῆς ἀρχαίας Στοᾶς ὅλη ἀναγνωσθεῖσα.

Πῶς ἀναγιγνώσκεται βιβλίον ὃ ἀνοίγεσθαι οὐ δύναται

Ἡ μέθοδος ἁπλουστέρα δοκεῖ ἢ ἔστιν. Ὁ κύλινδρος ἐσαρώθη μικροτομογραφίᾳ ἀκτίνων Χ τῇ τῆς φάσεως ἀντιθέσει χρωμένῃ, ἐν τῇ τῶν ἀκτίνων γραμμῇ BM18 τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Ἐργαστηρίου Συγχροτρονικῆς Ἀκτινοβολίας ἐν Γρατιανουπόλει. Ἔπειτα πρόγραμμά τι τὴν τοῦ παπύρου σελίδα διὰ τῆς σαρώσεως ἐν τρισὶ διαστάσεσιν ἐπηκολούθησεν, ὃ χαλεπόν ἐστιν, ἐπειδὴ αἱ στοιβαὶ συντετριμμέναι καὶ συμπεφυκυῖαί εἰσι καὶ ἐνιαχοῦ ἀλλήλων ἅπτονται. Ἡ δὲ οὕτως ἀνιχνευθεῖσα ἐπιφάνεια εἰς σελίδα φανταστικὴν ἡπλώθη. Ὑποδείγματα δὲ τῆς μηχανικῆς μαθήσεως τὸ τοῦ ἄνθρακος μέλαν ἐζήτησαν, ὃ ἐν ταῖς ἀκτῖσι Χ μόλις τοῦ ἀπηνθρακωμένου παπύρου διακρίνεται. Μετὰ δὲ ταῦτα οἱ τῶν παπύρων ἐπιστήμονες τὰ ὑπὸ τῶν ὑποδειγμάτων εὑρεθέντα ἐξήτασαν καὶ μετέγραψαν.

Δύο δ᾽ ἄλλα τῆς αὐτῆς ἀγγελίας εὑρήματα δηλοῖ ὅσῳ τάχει τὰ ὄργανα ἐπιδίδωσιν. Ἐν μὲν τῷ PHerc. Paris 4, τῷ κυλίνδρῳ ἐφ᾽ ᾧ τὸ τοῦ 2023 ἆθλον ἐδόθη, σάρωσις βελτίων νῦν τὸ μέλαν αὐτὸ ἐν τοῖς τριδιαστάτοις δεδομένοις φανερὸν ποιεῖ, καὶ τῇ τοῦ 2023 ἀναγνώσει κατὰ γράμμα συμφωνεῖ. Ἐν δὲ τῷ PHerc. 139 οἱ ἐρευνηταὶ τὴν τελευταίαν ἐπιγραφὴν ἀνεκτήσαντο· Φιλόδημος, Περὶ θεῶν, βιβλίον Η. Τούτου δὲ τοῦ συγγράμματος πρότερον μόνον τὸ πρῶτον βιβλίον ἐγιγνώσκετο.

Αἱ σαρώσεις καὶ ὁ κῶδιξ καὶ αἱ μεταγραφαὶ πᾶσι πρόκεινται. Ἐν ἐπιστήμῃ ἐν ᾗ τὸ ἄλλου ἀνάγνωσιν ἐξετάζειν ἀεὶ ὁδὸν εἰς Νεάπολιν ἐσήμαινε, τοῦτο ἴσως τοσούτου ἄξιόν ἐστιν ὅσου ἡ ἀνάγνωσις αὐτή.

Δύο ῥήματα Στωικὰ καὶ εἷς ἀριθμός

Ἐνταῦθα ἡ Ἑλληνικὴ γλῶττα κόσμος εἶναι παύεται.

Ὡς τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Κεντουκίου λέγει, ὁ PHerc. 1667 περὶ ὁρμῆς (hormḗ) καὶ περὶ φρονήσεως (phrónēsis) διαλέγεται. Ἀμφότερα μέρη ἐστὶ φέροντα τῆς Στωικῆς ἠθικῆς, καὶ ἀμφότερα ἐν τῇ μεταφράσει ῥᾳδίως ὁμαλύνεται.

Ἡ μὲν ὁρμὴ κυρίως ἐστὶν ἐπιδρομὴ ἢ φορά, τὸ εἰς κίνησιν κινηθέν· καὶ τὸ Ἀγγλικὸν ὄνομα hormone, ᾧ οἱ νῦν ἰατροὶ χρῶνται, ἐκ τῆς αὐτῆς ῥίζης πέπλασται. Ἀγγλιστὶ δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ «impulse» μεταφράζεται. Τῷ δὲ Στωικῷ ἡ τοῦ τελείου ἀνθρώπου ὁρμὴ οὐκ ἔστιν ἐπιθυμία τυφλή. Ἕπεται γὰρ τῇ τῆς διανοίας συγκαταθέσει φαντασίᾳ τινὶ δοθείσῃ, καὶ διὰ τοῦτο οἱ Στωικοὶ τοὺς ἀνθρώπους τῶν ἑαυτῶν ὁρμῶν αἰτίους ποιεῖν ἐδύναντο. Ἀνάγνωθι τὸ «impulse» κατὰ τὴν καθ᾽ ἡμέραν σημασίαν, καὶ ὁ λόγος σιωπῇ μεταβάλλεται.

Ἡ δὲ φρόνησις σοφία ἐστὶ πρακτική, πρώτη τῶν κυριωτάτων ἀρετῶν ἐν τῷ τῶν Στωικῶν καταλόγῳ. Διὰ δὲ τῆς Ῥωμαϊκῆς γλώττης, ἐν ᾗ prudentia καλεῖται, εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ὡς «prudence» μετέβη, ὃ ὄνομα νῦν μᾶλλον εὐλάβειαν περὶ χρήματα ὑποσημαίνει. Πραγματεία δὲ ζητοῦσα εἰ ὁ ἄνθρωπος τελειωθῆναι δύναται, καὶ πολλάκις εἰς τὴν φρόνησιν ἐπανιοῦσα, τῷ ὄντι ζητεῖ εἰ δύναταί τις μαθεῖν ἀεὶ ὀρθῶς κρίνειν. Τὸ δὲ «prudence» ὅμοιον αὐτὴν ποιεῖ βιβλίῳ περὶ τῶν τῆς φειδωλίας λογαριασμῶν.

Ἔπειτα ὁ ἀριθμός. Οἱ Ἕλληνες τοὺς ἀριθμοὺς γράμμασιν ἔγραφον, γραμμῇ ὑπεράνω σημαίνοντες. Ἡ τοῦ PHerc. 139 τελευταία ἐπιγραφὴ λήγει εἰς Η (ἦτα) ὑπεργεγραμμένον, καὶ ἐν τούτῳ τῷ τρόπῳ τὸ ἦτα ὀκτὼ σημαίνει. Ἓν γὰρ γράμμα τὸν τοῦ βιβλίου ἀριθμὸν φέρει, καὶ διὰ τοῦτο ἓν γράμμα λελωβημένον ὅλην ἀμφισβήτησιν φέρειν δύναται. Ὅτε δ᾽ ἡ τοῦ PHerc. 172 ἐπιγραφὴ ἀνεγνώσθη τῷ 2025, ὁ τοῦ βιβλίου ἀριθμὸς «εἰκότως ὡς ἄλφα ἀνεγνώσθη», τουτέστι βιβλίον πρῶτον, καίπερ τοῦ δέλτα, τουτέστι τοῦ τετάρτου βιβλίου, οὐ παντελῶς ἀποκλεισθῆναι δυναμένου. Ἐν δὲ τῇ τῶν κεφαλαίων γραμμάτων γραφῇ ἀμφότερα τρίγωνά ἐστιν. Εἰ δὲ τὸ πρῶτόν ἐστι βιβλίον, μάχεται τῇ πάλαι δεδογμένῃ γνώμῃ, ὡς τὸ πρῶτον βιβλίον τοῦ Φιλοδήμου Περὶ κακιῶν ἦν τὸ Περὶ κολακείας.

Ἡ μετάφρασις «βιβλίον πρῶτον» τυποῖ καὶ πρόεισιν. Ἡ δὲ Ἑλληνικὴ δείκνυσι τὴν γραμμὴν ἐξ ἧς τὸ ζήτημα κρέμαται.

Τί ἂν τὴν ἀπόκρισιν μεταβάλοι

Πολλὰ τούτων καινά ἐστιν. Ἡ τοῦ PHerc. 1667 πλήρης μεταγραφὴ τῷ Ἰουνίῳ ὡς προέκδοσις ἐξεδόθη, καὶ ἐκδόσεις καὶ ἐπανορθώσεις καὶ ἀντιλογίαι ἀκολουθήσουσιν. Αἱ ἀναγνώσεις ἀποσπασματικαί εἰσιν ὅπου ἡ ἐπιφάνεια ἀπόλωλε, καὶ τὸ περὶ τοῦ συγγραφέως ζήτημα ἴσως οὐδέποτε κριθήσεται.

Αἱ δ᾽ ἐφεξῆς ἀναγνώσεις θᾶττον ἂν ἀφίκοιντο. Ὁ γὰρ ἀγὼν ἆθλον μέγιστον μυρίων ἑκατοντάδων δολλαρίων προὔθηκεν, προθεσμίαν ἔχον τὴν πέμπτην καὶ εἰκοστὴν τοῦ Ἰουνίου τοῦ 2027, τῷ ἄλλον κύλινδρον ὅλον ἐκ τῶν ὡρισμένων παντελῶς ἀνειλίξαντι καὶ ἀναγνώσιμον ποιήσαντι, μὴ πλείοσιν ἢ ὀκτὼ ὥραις ἀνθρωπίνου πόνου χρησαμένῳ. Οὗτος δ᾽ ὁ ὅρος τὸ κεφάλαιόν ἐστιν· τὸ γὰρ ἐγχείρημα μεθόδους ζητεῖ αἳ δι᾽ ὅλης βιβλιοθήκης χωρεῖν δυνήσονται, οὐκ ἔργα ἡρωικὰ ἅπαξ γενόμενα.

Ἔρευνα δέ τις ἐν τῷ PLOS ONE τῷ Σεπτεμβρίῳ ἐκδοθεῖσα δείκνυσι ποῦ πρῶτον ζητητέον. Douglas Seiler γὰρ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐπὶ παπύρου καινοῦ μέλανι ἐκ λιγνύος μολύβδῳ μεμιγμένῳ ἔγραψαν, καὶ τὸν κύλινδρον ἐν ἀγγείῳ χαλυβδίνῳ ἐλαχίστου ὀξυγόνου ἐγκλείσαντες ἐν καμίνῳ ἀπηνθράκωσαν, εἶτα ἐσάρωσαν. Τὰ δὲ μολυβδοῦχα γράμματα ἐξέλαμψε, καὶ μέλαν μόνον εἴκοσι καὶ πέντε μικρογράμματα μολύβδου ἐν ἑκάστῳ τετραγωνικῷ ἑκατοστομέτρῳ ἔχον καὶ τῇ τομογραφίᾳ καὶ ὀργάνῳ χειροφόρῳ φθορισμοῦ ἀκτίνων Χ εὑρίσκεσθαι ἐδύνατο. Οἱ δ᾽ ἐρευνηταὶ προτείνουσι τοὺς σῳζομένους ὡς χιλίους καὶ ὀκτακοσίους κυλίνδρους καὶ θραύσματα εὐτελέσι μετρήσεσι φθορισμοῦ διακρίνειν, πρὶν σαρώσεις πολυτελεῖς αὐτοῖς ἀπονεῖμαι.

Πλείους ἢ ἑξακόσιοι κύλινδροι Ἡρακλειανοὶ ἔτι κεκλεισμένοι εἰσί, καὶ μέρη τῆς ἐπαύλεως οὐδέποτε ἀνωρύχθη.

«Οὐ μόνον ἀνάκτησις τεχνική ἐστιν», φησὶν ἡ Nicolardi, «ἀλλὰ φωνῆς φιλοσόφου ἐπάνοδος.» Αὕτη δ᾽ ἡ φωνὴ Ἑλληνιστὶ λαλεῖ, καὶ τὰ τεχνικὰ αὐτῆς ὀνόματα ἐπιμελῶς ἐξελέχθη. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἡδονὴ περὶ ἣν τὸ PRAVIEL ᾠκοδόμηται· τοσοῦτον εἰς τὴν γλῶτταν προχωρεῖν ὥστε ῥῆμα οἷον ἡ ὁρμὴ μηκέτι γλῶσσα εἶναι, ἀλλὰ αἵρεσιν γίγνεσθαι ἣν ὁρᾶν ἔξεστι τὸν ἑρμηνέα ποιούμενον.

Πηγαί

• Vesuvius Challenge, "An entire Herculaneum scroll has been read for the first time"
• Angelotti, Parsons, Nicolardi, Nader, Johnson et al., "Complete virtual unwrapping and reading of a rolled Herculaneum papyrus" (arXiv preprint, June 2026)
• University of Kentucky, "The day the Herculaneum scrolls began speaking again"
• Vesuvius Challenge, 2023 Grand Prize announcement
• Fine Books Magazine, on the title of PHerc. 172
• Vesuvius Challenge, "A New $1M Grand Prize for 2027"
• Seiler et al., "A model carbonized papyrus scroll opens a novel path to identifying readable scrolls of the Herculaneum Library," PLOS ONE (2026)
• Internet Encyclopedia of Philosophy, "Chrysippus"
• Stanford Encyclopedia of Philosophy, "Stoicism"
• Oxford, facsimile record of PHerc. 307, Chrysippus, Logical Questions