संस्कृतस्स संगणकेहि पुब्बे भासा-यन्तकं आसि
पाणिनिस्स संस्कृत-व्याकरणं वर्णनाय ठाने यन्तस्स इव आचरति: पवेसा, अनुपुब्ब-क्रिया, च निग्गमा। न, सो संगणक-भासा न। सो किञ्चि अच्छरियतरं।

केचि पोराणा लेखा कथाओ वदन्ति। पाणिनिस्स व्याकरणं यन्तस्स इव आचरति।
दो-सहस्सहि अधिकेहि वस्सेहि पुब्बे, वैयाकरणो पाणिनि अष्टाध्यायी रचि, सुद्धं संस्कृतं निम्मितुं चतु-सहस्सानि आसन्नं सुत्तानि-तन्त्रं। तं थोकं, घनं, पुनावट्टितं, च पोराणं पोत्थकं मुदुं होय्य ति आसाकारिनो पटि सच्चतः न दयावन्तं। मूलानि उपसग्गेहि योजेन्ति। सद्दा परिवट्टन्ति यदा मिलन्ति। सुत्तानि टकरन्ति, च मेटा-सुत्तानि निच्छयन्ति कतमं जिनाति।
एत्थ संगणक-भासाय उपमा अवश्यं हायति, च अपि एत्थ सा भयावहा होति।
पठमं दुग्गहितं संस्करणं वधं करोम
न, संस्कृतं "सिद्धतमं संगणक-भासा" न। सा दावा विस्वासनीयो-अन्तरजाल-अनत्थवादस्स संग्रहालये आवासं लभति। संस्कृतं प्राकृतो मानुसो भासो, अनियमतायेन, काव्येन, च क्खन्धेन, यथा अञ्ञो।
यं सच्चं तं रोचकतरं। पाणिनिस्स व्याकरणं औपचारिक-तन्त्रस्स सदिसं। तं पवेसे गण्हाति, अनुपुब्ब-क्रियाओ योजेति, च निग्गमे निप्फादेति। संस्कृतं बाहिरतो, यथा पाहुणक-वाक्यकोसो वाक्यानि सूचिकया दस्सेति तथा वण्णेति न। तं संस्कृतं भीतरतो मोदेलति, जनक-यन्तो इव यं सम्मा चलितं सम्मा रूपानि निप्फादेति।
रूपं निहित-अनुधावनस्स निग्गमो होति
सामञ्जं संस्कृत-सद्दं प्रक्रियाय दिट्ठ-अन्तो इव चिन्तेथ। हेट्ठि मूलं मूल-अत्थं वहन्तं ठाति। पाणिनिस्स सुत्तानि सम्मा उपसग्गं जोडेन्ति, तत्र चेव सद्द-परिवट्टन-परम्परं पवत्तेन्ति, केचि अञ्ञानि सुत्तानि पुब्बे किं कतं ति निमित्तेन पयोगितानि। परिनिट्ठितं सद्दं दट्ठ्वा, थोकं निप्पत्ति आगतमेव अनुधाविता समाप्ता। एवमेव तर्क सन्धिं सासति, सद्द-सीमेसु सद्दा कथं एकी च परिवट्टेन्ति यथा भासणं सोतीयं होति: कच्छपन-मुदुकरणं न, पकासित-सुत्तानं अनुमानित-निग्गमो।
तस्मा आधुनिकाओ पाठकाओ संगणक-उपमानि योजेतुं कन्दरं अनुभवन्ति। न यतो पोराण-भारतस्स लेप्टप् अहेसुं, किन्तु यतो पाणिनिस्स किञ्चि आसि यं अजापि समकालीन-भाषाविदे हीनवेसे अनुभव-करोति: एकस्स भासाय निर्दयतया घनीभूतो सिद्धान्तो, प्रक्रियातो इव लिखितो। पच्चन्तिमो कम्मो तस्स सुत्तानि कथं विवादे नयन्ति ति दीघ-ठित-पुज्जलानि अपि अविणेसि, च अञ्ञे गवेसकाओ सफ्ट्वेयरं निम्मेसुं यं तस्स तन्त्रस्स भागानि सिम्युलेत्वा स्वयंचालितरूपेन संस्कृत-रूपानि निप्फादेति।
संस्कृतं मा सिक्खथ। तं चलाविथ।
इदं पुनरूपनयनं, च PRAVIEL परितो निम्मितं एतं। क्रियापदं विस्सट्ठेन एकं स्मरणे धारेतब्बं सद्दं न। तं एकस्स निप्पत्तियो फलो होति यं तुम्हे करितुं सिक्खितुं सक्खथ। परिसुद्धं वाक्यं आगतमेव-धावित-यन्तस्स भूमि-सतहो।
तस्मा मूलं गण्हथ। उपसग्गं योजेथ। सद्द-नियमे पवट्टेन्तानि च रूपं उग्गच्छन्तं निज्झाथ। एवं कतेन व्याकरणं भगवद्गीतं वा ऋग्वेदं मूलतो पठितु-इच्छाय दण्डं इव अनुभव-करणं छड्डि। तं किंरूपो ति अनुभव-करितुं आरम्भेति: एकं पोराण-यन्तं तुम्हे परियोजितुं सिक्खमाना, यं अनेकानि संस्कृतिकानि जीविता-कालेहि अधिकं सुन्दरं संस्कृतं निप्फादेन्तो।
आकरा
पोराणभासं सिक्खितुं सज्जितो?
दिवसे दिवसे कतिपयमुहुत्तानि सिक्खथ, पठमक्खरेहि याव यथाभूतपोथका, एकेका च पन्ति तस्सा भासाय सकाय उच्चारणपरम्पराय सुय्यति। लातिनं यवनं वा विनामूल्येन आरभथ, अथ वा मिस्सरं हिब्रुं अञ्ञा च भासायो।
संवादो
टिप्पणियो
नोटं, संसोधनं वा पञ्हं वा छड्डेतु। टिप्पणियो सम्पाद्यन्ति च ईमेल-सरीखा सत्ता सज्जनिका न दस्सियन्ति।
टिप्पणियो सादियन्ताओ...