इतिहासे पठमो गन्थकारो एका इत्थी आसि
सप्फोतो आसन्नं १७०० वस्सेहि पुब्बे, दक्खिण-इराके एका याजिका किञ्चि अकासि यं पुब्बे न कोचि अकासि: सा अत्तनो काव्येसु नामं लिखि। अहं, एनहेदुआना।

इतिहासस्स बहुतरे, काव्या च कथा च अम्हाकं अनामिका आगमिंसु, एकस्स जनस्स समग्ग-दायो, केनचि नामेन असंयुत्ता। आसन्नं ख्रीष्टपुब्ब-२३०० तमे, ऊर-नगरे (Ur), यत्थ इदानि दक्खिण-इराकं, कोचि तं तुण्हीभावं भिन्दित्वा किञ्चि अच्छरियं अकासि। सा अत्तानं काव्ये ठपेसि। «अहं, एनहेदुआना (Enheduana)», सा लिखि, च तेहि वचनेहि गन्थकारस्स संकप्पो जायि।
सा सप्फोतो (Sappho) आसन्नं १७०० वस्सेहि पुब्बे, वेर्जिलतो च आसन्नं २००० वस्सेहि पुब्बे जीवि। सा, याव अम्हाकं अभिलेखा पापुणन्ति, मानुस-इतिहासे पठमा गन्थकारी यं नामेन आमन्तेतुं सक्कोम। च सा एका इत्थी आसि।
या इत्थी अत्तनो कम्मे नामं लिखि
एनहेदुआना अक्कादस्स सर्गोनस्स (Sargon of Akkad) धीता आसि, यो राजा लोकस्स पठम-सम्राज्जं रचेसि। तस्सा पिता तं ऊर-नगरे चन्द-देवस्स नन्नस्स (Nanna) अग्ग-याजिकं अकासि, रट्ठस्स महाबल-धम्मिक-ठानानं अञ्ञतरं। तस्सा नामं सच्चतो एको पदवी, यस्स अत्थो आसन्नं «अग्ग-याजिका, आकासस्स आभरणं» ति।
तस्सा नियादितानि कम्मानि असामञ्ञानि: सुमेरस्स विहारानं ४२ थुतिगीतानं एका पवेणी, च सब्बूपरि एको दीघो झायमानो इनाना-अभित्थवो (The Exaltation of Inana) नाम काव्यो, पेम-युद्धानं देविं आरब्भ। यं तं चतु-सहस्स-वस्सानि अतिक्कम्म आधुनिकं विय वेदापेति तं यं तं पुग्गलिकं। एनहेदुआना अत्तानं एकस्मिं आपदे लिखति। लुगालाने-नाम-हारको तं अत्तनो विहारतो निद्धमेसि, च सा देविं पठम-पुरिसे कन्दति, तासु पन्तीसु या अज्जापि पहारो विय पतन्ति:
एको लालायितो हत्थो मम मधुरे मुखे ठपितो,
मम पकतियं यं सुन्दरतमं आसि तं पंसुभावं गतं।
सो मं वातपानतो चटकं विय उप्पातेसि;
अहं जीवितस्स रसं असादियिं।
एसा न अनामिकाय परम्पराय सद्दो। एसा एको पुग्गलो, संकटे, यो तुय्हं अत्तनो नामं वदति च तं अनुस्सरितुं याचति।
सुन्दरा समस्सा
एत्थ कथा अभिरुचितरा होति, न ऊनतरा। यस्मिं खणे त्वं समीपं ओलोकेसि, «पठमो गन्थकारो» एको सच्च-पञ्हो होति, च सच्च-संस्करणं आख्यानतो सेट्ठतरं।
एनहेदुआनाय सयं लिखितं किञ्चि अम्हाकं नत्थि। तस्सा काव्ये वहन्ता फलका बाबिलोनिक-लेखकेहि तस्सा मरणतो सतवस्सेहि पच्छा कत-पटिलिखितानि, एकस्मिं लेखक-सिक्खासालायं यत्थ तस्सा कम्मानि पवेणि-गन्था विय अज्झीयन्ति स्म। तस्मा तस्सा गन्थकार-भावो एका नियादना, एका परम्परा, न लिखित-नाम-हत्थपोत्थकं। केचि पण्डिता, कालकत-जेरेमि ब्लाक (Jeremy Black) विय, वदिंसु यं सा कदाचि विहार-थुतिगीता समग्गं न रचेसि, च सा ऐतिहासिका याजिका, सतवस्सेसु, एका साहित्य-आरक्खक-अच्चरिय-सदिसी अहोसि, एकं नामं यस्स सम्माने च यस्स आणाय पच्छिम-कवयो लिखिंसु।
तस्सा नवतमो अनुवादको, सोफुस हेल्ले (Sophus Helle), एकं सुन्दरं हेतुं पञ्ञापेति यं अयं विवादो थोकं मूल-अत्थतो बहि तिट्ठति। गन्थकार-भावो, सो पञ्ञापेति, कदाचि एकस्स एककस्स पण्डितस्स एक-कम्मं न आसि। तं «एका नियादना, न सम्पत्ति», एको बहु-सुत्तक-वत्थु यं एकाय समग्गाय संस्कृतिया वायितो या तस्सा नामं इमेहि वचनेहि संयुत्तं द्वे-सहस्स-वस्सानि रक्खितुं वरि। सा सब्बं पन्तिं रचयि वा न वा, पुराण-लोको विनिच्छिनि यं एनहेदुआना गन्थकारी, च तं अनुस्सरणं सयं एको सच्च-भावो।
सा अभिलेखेन आसन्नं नट्ठा अन्तिमा इत्थी न आसि। सप्फोय नवतमानि काव्या केवलं पच्छिम-दसके पातुरहेसुं, एकस्मा अन्धकार-इतिहास-भोजपत्ततो। रोमक-कविनी सुल्पिकिया (Sulpicia) छ रस्से तिक्खे पेम-परिदेवगीते छड्डेसि ये पायेन आगन्तुकेन तिट्ठन्ति। पवेणी पुराणा च थद्धा: इत्थियो लिखिंसु, च तासं वचनानि अम्हे पापुणितुं युज्झितब्बानि आसुं।
४३०० वस्सेहि पुब्बे एकं मुखं च एका नाम-लिखितिका
इमिस्सा कथाय अतिविय मनोहरं वत्थु एको पाठो एव न। तं एनहेदुआना-मण्डलं, ऊर-नगरे खणित्वा उद्धटं एकं खोदित-अलबास्तर-मण्डलं, यं याजिकं एव पटलिक-किरिय-वत्थे, एकं आयागं अधिट्ठहन्तिं, तस्सा नामेन समीपे खोदितेन, दस्सेति। एकं मुखं च एका नाम-लिखितिका च, उभे, तेचत्तालीस-सतवस्सेहि पुब्बे। त्वं तस्स पुरतो ठातुं सक्कोसि च अम्हेहि ञातेन पठम-गन्थकारेन पटि-ओलोकितो होतुं।
पठम-गन्थकारतो पञ्च वचनानि
एनहेदुआना सुमेरिय-भासाय (Sumerian) लिखि, पथवियं पुराणतमानं लिखित-भासानं अञ्ञतराय, अम्हेहि ञाताय अञ्ञाय कायचि असम्बद्धाय वाचाय। तस्सा केचि वचना यस्मिं लोके सा जीवि तं विवरन्ति:
- en (en), अग्ग-याजिका वा सामी, तस्सा नामे गूळ्हो पदवी।
- nin (neen), अय्या वा राजिनी, देविया कते तस्सा वचनं।
- me (meh), दिब्ब-बलानि, यानि लोक-आणानि एका देवी धारेति।
- Inana (ih-NAH-na), पेम-युद्धानं देवी यं सा अभित्थवि च आयाचि।
- za-mi (ZAH-mee), थुति, यं वचनं सुमेरिय-थुतिगीतं विधिना निट्ठापेति।
एनहेदुआनं सुमेरियभासाय पठनं तं खणं याव समीपं गमनं यं कोचि सक्कोति, यदा लेखनं पुग्गलिकं अहोसि, यदा एको मनुस्सो पठमवारं एकं काव्यं ओलोकेत्वा चिन्तेसि, इदं मम, अहञ्च तं वदिस्सामि। अम्हेसु बहुतरा तं सदा पठमं अनुवादे पापुणिस्साम, तं च कल्लं। अपि च मूलं पति द्वारं विवटं, तं च अतिक्कमनं PRAVIEL-स्स अत्थिभावस्स समग्ग-कारणं: तं तव पठम-अपरिचित-सञ्ञतो पठम-गन्थकारं याव नेतुं, तस्सा सकेन हत्थेन।
आकरा
पोराणभासं सिक्खितुं सज्जितो?
दिवसे दिवसे कतिपयमुहुत्तानि सिक्खथ, पठमक्खरेहि याव यथाभूतपोथका, एकेका च पन्ति तस्सा भासाय सकाय उच्चारणपरम्पराय सुय्यति। लातिनं यवनं वा विनामूल्येन आरभथ, अथ वा मिस्सरं हिब्रुं अञ्ञा च भासायो।
संवादो
टिप्पणियो
नोटं, संसोधनं वा पञ्हं वा छड्डेतु। टिप्पणियो सम्पाद्यन्ति च ईमेल-सरीखा सत्ता सज्जनिका न दस्सियन्ति।
टिप्पणियो सादियन्ताओ...