लुत्तसरानं दीघं युद्धं
अक्खरमालाय इतिहासस्स बहुतरे भागे वाचका सयमेव सरे पूरेसुं। यदा गन्था पवित्ता अहेसुं, तेसं भासा च कस्सचि मातुभासा न अहेसुं, तदा लेखका एकम्पि अक्खरं अपरिवत्तेत्वा सद्दं लिखितुं बाधिता अहेसुं।

"Ths sntnc hs n vwls, nd y cn rd t nywy" ति अङ्गलवाक्यं, यतो सब्बे सरा अपनीता, तथापि अङ्गलभासं जानन्ता तं पठन्ति।
ते पठितुं सक्कोन्ति, यस्मा ते पुब्बेव अङ्गलभासं जानन्ति, भासाय सति च सब्बं तुच्छट्ठानं तेसं सल्लक्खणतो पुब्बेव पूरेति। अक्खरमालाय इतिहासस्स बहुतरे भागे पठनं एवमेव अहोसि। फिनीसियलिपियं, या हिब्रू-अरामी-अरबी-योनक-लातिन-अक्खरानं पुब्बपुरिसा, द्वावीसति लक्खणानि अहेसुं, सब्बानि च ब्यञ्जनानि। सेसं वाचको पूरेसि।
यस्मिं खणे योनका इमं आचिण्णं भिन्दिंसु, तं खणं पुन आगमिस्सामा ति मयं जुलाईमासे पटिजानिम्ह। सकला कथा एकम्हा चतुरा इणग्गहणतो दीघतरा। पिट्ठे सरे आनेतुं वस्ससहस्सतोपि बहुतरो कालो अनेका च लिपियो आवस्सका अहेसुं, तासु च परम्परासु द्वे एकम्पि अक्खरं अपरिवत्तेत्वा तं कातुं बाधिता अहेसुं।
वाचकेसु विस्सत्था अक्खरमाला
सेमिटिकभासाय केवलं ब्यञ्जनानं लेखनं यथा दिस्सति तथा साहसिकं न होति। हिब्रूभासायं अरबीभासायं च सद्दस्स अत्थस्स महन्तो भागो तिब्यञ्जनके धातुम्हि वसति। K-T-B लेखनस्स अत्थो: अरबीभासायं kataba "सो लिखि", kitāb "पोत्थकं", maktab "कम्मट्ठानं"। सरा ब्याकरणं सुखुमत्थे च वहन्ति, कुसलो च वाचको येभुय्येन पकरणतो ते पुन रचेतुं सक्कोति।
तथापि यत्थ सहायता अप्पग्घा अहोसि तत्थ लेखका तं योजेसुं। पुराणा हिब्रू-अरामी-लेखका कतिपये ब्यञ्जनक्खरे, विसेसतो योद्-वाव्-अक्खरे, दीघसरानं सूचनत्थाय, सद्दन्ते च हे-आलेफ्-अक्खरे पयोजेतुं आरभिंसु। पच्छा वेय्याकरणा ते matres lectionis ति वदिंसु, "पठनस्स मातरो" ति अत्थो। ता सूचना अहेसुं, न पन विधि। रस्सो सरो अज्जापि अलिखितो येव अट्ठासि।
योनकानं नवपयोगो
यदा योनका फिनीसियक्खरानि गण्हिंसु, पचलितकालगणनाय येभुय्येन क्रिस्तपुब्बे 800 वस्से, तदा सूचना विधि अहोसि। फिनीसियभासाय तादिसानि ब्यञ्जनानि अहेसुं यानि योनकभासा न पयोजेसि, सेय्यथिदं आलेफस्स कण्ठद्वारफस्सो ऐन्-अक्खरस्स कण्ठजसद्दो च, योनकभासा च केवलेहि ब्यञ्जनेहि पठितुं न सक्का अहोसि: तस्सा बहू सद्दा सरेन आरभन्ति, सरेसु वा निस्सिता।
तस्मा पञ्च अक्खरानि सककम्मं परिवत्तेसुं। आलेफ् अल्फा अहोसि। हे एप्सिलोन् अहोसि। योद् आयोटा अहोसि। ऐन् ओमिक्रोन् अहोसि। वाव् उप्सिलोन् अहोसि। येसु देसभासाभेदेसु h-सद्दो लुत्तो अहोसि, तेसु हेथ् ईटा, दीघो e, अहोसि, ओमेगा च पच्छा आगता। लिपिया इतिहासविदू इदं फलं सङ्खित्तत्थे पठमं अक्खरमालं ति वदन्ति, यस्सं ब्यञ्जनानं सरानं च अक्खरानि सन्ति। लातिन-सिरिलिक-लिपियो इमं चिन्तनं दायज्जवसेन लभिंसु, तस्मा येव लातिनक्खरानि अत्तनो सरे सयमेव वहन्ति।
योनकभासापि अन्ततो अधिकं इच्छि। येभुय्येन क्रिस्तपुब्बे 200 वस्से अलेक्सन्द्रियायं गरुसद्दलक्खणानि अस्सासलक्खणानि च बैजन्तियवासिनो अरिस्टोफनीस्-नामकस्स पण्डितस्स आरोपीयन्ति, तस्मिं काले यदा होमरस्स वाचकेसु ते वड्ढमाना अहेसुं ये तस्स योनकभासं सुणन्ता न संवड्ढिता।
थद्धस्स पाठस्स परितो बिन्दू
हिब्रूभासा इमस्स पञ्हस्स कठिनतरं रूपं सहि। पुराणकालस्स अन्ते सा वीथिया भासा ति अपेक्खित्वा धम्मगन्थस्स पत्थनाय अज्झेनस्स च भासा अधिकं अहोसि, बाइबलपाठस्स ब्यञ्जनानि च पुब्बेव ठपितानि। लेखको एकम्पि अक्खरं योजेतुं न लभति, उपकारकम्पि। तथापि आचरियतो सिस्सं सङ्कन्ता पारम्परिका पठनविधि रक्खितब्बा अहोसि।
उत्तरं गलीलसरस्स तीरे ठिताय तिबेरियस्-नगरिया पण्डितेहि आगतं, ये मसोरेत-पण्डिता ति पसिद्धा। येभुय्येन सत्तमसतकतो याव दसमसतका ते अक्खरानं परितो सरानं अत्थाय खुद्दकबिन्दू रेखायो च, सरगानस्स गरुसद्दस्स च लक्खणानि, पन्तेसु टिप्पणियो च योजेसुं, सब्बं इदं अक्खरानं हेट्ठा उपरि अन्तो च ठपेत्वा, येन ब्यञ्जनानि अफुट्ठानि तिट्ठेय्युं। तेसं अवसिट्ठेसु कम्मेसु पसिद्धतमो, अलेप्पो-कोडेक्स्, येभुय्येन 920 वस्से लिखितो, मैमोनिडीस् च तस्मिं विस्ससि। तस्स अनुमितेहि 487 पिट्ठेहि येभुय्येन 294 अवसिट्ठानि। यस्मिं सो रक्खितो अहोसि, तस्मिं अलेप्पो-नगरस्स यहूदीसभागेहे 1947 वस्से दड्ढे, तस्मिं ठिताय तोराय बहुभागो नट्ठो।
कदाचि बिन्दू लिखितं सद्दं न एव वण्णेन्ति। दिब्बनामस्स चत्तारि अक्खरानि, יהוה, उच्चासद्देन न उच्चारीयन्ति; वाचका तेसं ठाने अदोनाय् ति वदिंसु, "मम पभू" ति अत्थो। मसोरेत-पण्डिता तेसं चतुन्नं अक्खरानं אֲדֹנָי, अदोनाय्, इच्चस्स सरेहि समीपे सरे आणावसेन अदंसु: इदं "अदोनाय्" ति पठ। ये ख्रीस्तिया हिब्रूविदू तं संयोगं यथाक्खरं पठिंसु, ते "जेहोवा" ति रूपं रचयिंसु, यं तेरसमसतकतो लातिनभासायं दिस्सति, विलियम्-टिण्डेल्-मुखेन च अङ्गलभासं आगतं, येन 1530 वस्से Iehouah ति मुद्दितं। सरलक्खणं सद्दो अहुत्वा आणापि भवितुं अरहति, परम्पराय बहि ठितो वाचको सचे तं न अवगच्छेय्य, केनचि कदाचि अवुत्तं सद्दं कप्पेय्य।
एकं आयतं, द्वे पच्चया
अरबीभासाय द्विस्तरा सहायता आवस्सका अहोसि। बहूनि अक्खरानि एकमेव आकारं धारेन्ति, केवलेहि बिन्दूहि येव भिज्जन्ति, ये iʿjām ति वुच्चन्ति, रस्ससरा च न लिखीयन्ति। मार्चमासे मयं लिखिम्ह यथा कुरानस्स पुराणतमा हत्थलेखा इमस्स ञाणस्स बहुभागं वाचकेहि येव वहितुं चजिंसु।
सरा किमत्थं योजिता ति परम्परा सरति। वुच्चति यं वेय्याकरणो अबुल्-अस्वद्-अद्-दुअली, यो येभुय्येन 688 वस्से बस्रा-नगरे कालमकासि, नवमाय सूराय ततिये आयते केवलं एकं पच्चयं विरज्झित्वा पठन्तं कञ्चि वाचकं अस्सोसि। ततो सो वण्णयुत्ते बिन्दू कप्पेसि, ये येभुय्येन रत्ता ति वण्णीयन्ति: अक्खरस्स उपरि एको बिन्दु a इच्चस्स अत्थाय, हेट्ठा i इच्चस्स, पस्से u इच्चस्स। परम्परा पच्छा ब्यञ्जनबिन्दूनं एकरूपकरणं सासकस्स अल्-हज्जाजस्स आरोपेति, यदिपि 643 वस्सङ्कितानि पपीरस्-पत्तानि ते पुब्बेव, अप्पम्पि, पयोजेन्ति। अट्ठमसतके वेय्याकरणो अल्-खलील्-इब्न्-अह्मद् सरबिन्दूनं ठाने अक्खरानं खुद्दके आकारे ठपेसि: a इच्चस्स खुद्दको अलिफ्, u इच्चस्स वाव्, i इच्चस्स या। इमानि लक्खणानि, ḥarakāt, अज्ज मुद्दितेसु कुरान्-गन्थेसु दारकपोत्थकेसु च दिस्सन्ति।
समीपे येव सिरियाक्-लेखकापि तमेव पञ्हं आरब्भ कम्मं अकंसु। येभुय्येन 600 वस्से ते समानरूपेन लिखिते सद्दे भिन्दितुं सद्दस्स उपरि हेट्ठा वा बिन्दुं ठपेसुं। इतिहासविदू Nick Posegay वदति यं सरबिन्दू पठमं सिरियाक्-भासायं, ततो अचिरेन अरबी-हिब्रूभासासु पातुरहेसुं, तब्बिसया चिन्तना च ख्रीस्तिय-मुस्लिम-यहूदी-पण्डितानं मज्झे सञ्चरिंसू ति।
भासाय सन्धि
इदं तं आयतं, कुरान् 9:3। अरबीभासायमेव तं दट्ठब्बं, यस्मा एको येव सद्दो तत्थ द्विक्खत्तुं आगच्छति।
आदिम्हि आयतं घोसनं वदति mina llāhi wa-rasūlihi, "इस्सरतो तस्स दूततो च"। सद्दो एत्थ وَرَسُولِهِ, wa-rasūlihi। सो -i ति अन्तं गच्छति, यस्मा "-तो" इच्चत्थस्स पच्छा आगच्छति।
अन्तसमीपे तं वदति anna llāha barīʾun mina l-mushrikīna wa-rasūluhu, "इस्सरो बहुदेववादीनं पटि सब्बस्मा इणतो मुत्तो, तस्स दूतोपि तथा"। सद्दो एत्थ وَرَسُولُهُ, wa-rasūluhu। सो -u ति अन्तं गच्छति, यस्मा दूतो इदानि दुतियो कत्ता, इस्सरस्स पस्से ठितो।
लक्खणेहि विना उभिन्नं सद्दानं एको येव अट्ठिसङ्घातो, ورسوله। दुतियस्स पठमस्स पच्चयं देहि, दूतो च इस्सरस्स पस्सतो तेसं सूचियं खलति येहि इस्सरो मुत्तो। कथानुसारेन अयमेव अबुल्-अस्वदेन सुतो विरद्धपाठो, सरानं लेखनस्स परम्पराय दिन्नं कारणम्पि इदमेव। सकलो भेदो द्वीसु खुद्दकलक्खणेसु येव: l-h-अक्खरानं हेट्ठा एका रेखा, तेसं उपरि खुद्दको वङ्को वा।
अनुवादो केवलं सुद्धं अत्थं मुद्देति। द्विन्नं पाठानं मज्झे कित्तका अप्पा मसि तिट्ठती ति अरबी येव दस्सेति।
यं मयं न जानाम
नामेन वुत्ता आविकत्तारो परम्परातो आगता। अबुल्-अस्वदस्स कथा पच्छिमकालिकेहि लेखकेहि अम्हे पापुणाति, लिपिया इतिहासविदू च, येसु आडम्-बुर्सी पि, एदिसा उप्पत्तिकथा सावधानं गण्हन्ति: ता घटनाय अनन्तरं तादिसं पक्कमं ब्याकरोन्ति यो सम्भवतो दीघतरं कालं अधिके हत्थे च अपेक्खि। सिरियाक्-विधीनं कालनिच्छया पण्डितभेदेन भिज्जन्ति, पच्छिम-सिरियाक्-सरलक्खणानं यं सेय्यं जना एडेसा-वासिनो याकोबस्स देन्ति, तं विवादापन्नं। कुरानस्स पुराणहत्थलेखानं विकिरणकार्बन-कालनिच्छया, यथा बर्मिङ्घम्-पत्तानं 568 तो 645 याव, ञातविसङ्गतियुत्ता परिच्छेदा, न पन जातिपमाणपत्तानि।
पुराणं आचिण्णं कदाचिपि न मतं। हिब्रू-अरबी-वत्तापत्तानि सरलक्खणेहि विना मुद्दीयन्ति; लक्खणानि धम्मगन्थेसु कब्बे दारकानं सिक्खमानानं च पोत्थकेसु पुन आगच्छन्ति। कुसला वाचका अज्जापि तदेव करोन्ति यं फिनीसिया वाचका अकंसु।
बाइबलीय-हिब्रूभासाय पुराण-अरबीभासाय वा पठनस्स पिट्ठियं सच्चं कोसल्लं इदमेव। तं लक्खणानं विवेचनं न तथा, यथा भासाय तावता सम्मा ञाणं येन पिट्ठं यं चजति तं सुय्येथ। उभो भासा PRAVIEL-संस्थाय पाठक्कमेसु सन्ति, ते च इमस्स कोसल्लस्स अत्थाय येव।
आकरा
- Wikipedia, "Greek alphabet"
- Wikipedia, "Mater lectionis"
- Wikipedia, "Masoretes"
- Wikipedia, "Aleppo Codex"
- Wikipedia, "Qere and Ketiv"
- Wikipedia, "Jehovah"
- Wikipedia, "Arabic diacritics"
- Wikipedia, "Abu al-Aswad al-Du'ali"
- Wikipedia, "Al-Khalil ibn Ahmad al-Farahidi"
- Quranic Arabic Corpus, word-by-word analysis of 9:3
- Adam Bursi, "Connecting the Dots: Diacritics, Scribal Culture, and the Qurʾān in the First/Seventh Century," Journal of the International Qur'anic Studies Association 3 (2018)
- Nick Posegay, Points of Contact: The Shared Intellectual History of Vocalisation in Syriac, Arabic, and Hebrew (Open Book Publishers, 2021)
- University of Birmingham, "The Birmingham Qur'an"
पोराणभासं सिक्खितुं सज्जितो?
दिवसे दिवसे कतिपयमुहुत्तानि सिक्खथ, पठमक्खरेहि याव यथाभूतपोथका, एकेका च पन्ति तस्सा भासाय सकाय उच्चारणपरम्पराय सुय्यति। लातिनं यवनं वा विनामूल्येन आरभथ, अथ वा मिस्सरं हिब्रुं अञ्ञा च भासायो।
संवादो
टिप्पणियो
नोटं, संसोधनं वा पञ्हं वा छड्डेतु। टिप्पणियो सम्पाद्यन्ति च ईमेल-सरीखा सत्ता सज्जनिका न दस्सियन्ति।
टिप्पणियो सादियन्ताओ...